Ik kan veranderen. Van Michelle van Dusseldorp

Ik kan veranderen.

Michelle van Dusseldorp kwam als Nieuw-Zeelandse met haar Hollandse man naar Nederland na in haar geboorteland gewerkt te hebben met Maori probleem mannen. Opnieuw te moeten beginnen in een ander land, andere cultuur en andere taal is voor niemand gemakkelijk, maar Michelle liet het er niet bij zitten en vond een uitdaging in het bieden van hulp aan de vele Hollanders die last bleken te hebben van allerlei psychische problemen veroorzaakt door “verborgen motieven, weggestopte emoties en onbewuste drijfveren” (omslag). God wil iets doen in Nederland op het gebied van de ziel, het zielsleven. En Michelle werd Zijn profetes.

Groei in Genade seizoen 2 De Genadebron 16-3-207

Dit was dus nodig omdat in Nederland, in tegenstelling tot de Angelsaksische wereld, psychotherapeutische principes niet ingezet worden vanuit een bijbels wereldbeeld. Met haar organisatie "Groundwork" wilde ze daar verandering in brengen.

Ik begon dit nog te schrijven in Nieuw-Zeeland en heb ruime ervaring in Angelsaksische landen en op wellicht Groot-Brittannië na, zie je dat er in de emigratielanden inderdaad nog een groot blok is van orthodox denkende evangelische gelovigen.  De druk vanuit de zich opdringende en alom aanwezige secularisatie heeft ertoe geleid dat er bij hen meer aandacht is voor “wetenschappelijke” rechtvaardiging van deze positie. Die omringende wereld heeft er ook in deze landen weinig oor naar en het is dan ook opmerkelijk hoe Trump (vrij goddeloos zelf) hiervan dankbaar gebruikt maakt en aanhang verwerft door aan deze groep ruimte te beloven. Je ziet de poging om wetenschappelijk relevant te zijn bijv. ook in de aandacht voor het creationisme. En wat je ook ziet is dat er allerlei principes uit de psychologie vermengd worden met Bijbelse ideeën. Mensen worden dan bijvoorbeeld uitgenodigd om stil te staan bij bepaalde problemen in hun leven en daar kan ieder zich wel iets bij voorstellen. Vanuit deze herkenbare werkelijkheid wordt je dan gewezen op de Christelijke mythe, die dan al gauw als werkelijkheid (d.w.z. waarheid) wordt ervaren. Die christelijke oplossing wordt dan ook zoveel mogelijk verwoord in psychotherapeutische termen.

Het is wel een interessante ontwikkeling, maar de mooiste christelijke oplossing loopt als volgt:

Jezus heeft door voor ons te sterven de weg tot God weer geopend. Bij wie dit aanvaardt en zijn hart openstelt voor Jezus, komt hij inwonen. Daarna groeit Hij in je en ga je steeds meer op Hem (perfect, zondeloos) lijken.

Omdat hij satan en de zonde heeft overwonnen zou dat dan ook allemaal niet zo moeilijk moeten zijn. Jezus kan dan gewoon in jou die psychische problemen overwinnen. Het was al gauw duidelijk, ook bij de bijbelschrijvers zelf, dat dit niet zo automatisch werkte. De oplossing is dan dat we wel moeten samenwerken, je moet zelf wel steeds meer van jezelf, van je geestelijke huis aan Hem onderwerpen. En dat kun je bijvoorbeeld doen door Hem te prijzen op momenten dat je het moeilijk hebt.  Luister maar eens hoe Sheri Easter dat bezingt:

Jeff and Sheri Easter: Praise His Name

When everything falls apart
When you have a broken heart...
When it seems you're all alone...
when you feel you can't go on
Raise your hands and say
Greater is He that is within me
You can praise the hurt away
If you just praise His name

Deze aanpak kan best even werken, maar heeft helaas al >2000 jaar ook niet blijvend succes gehad en er is qua emotionele problemen, geen significant verschil tussen christelijke gelovigen en andere wereldbewoners. Wat misschien wel een beetje werkt voor gelovigen en ongelovigen zijn psychotherapeutische principes en je ziet deze dan ook meer en meer, vermengd met Bijbelse ideeën, in de evangelische praktijk toegepast worden.

Michelle begint haar boek dan ook met de mededeling dat de relatie met God “het fundament is voor herstel, heling en innerlijke groei " (p. 9) en dat je dichter naar Jezus geleid moet worden omdat “Hij de waarheid is” (p.11). De verbroken relatie met God is de reden waarom we problemen hebben en is terug te voeren op de val van de mens zoals beschreven in Genesis. Er komt dan een onzinnig verhaal over waarom God Adam en Eva had verboden te eten van de boom van goed en kwaad. Kennis van goed en kwaad houdt de mogelijkheid tot oordelen in en God wilde hen daarvoor beschermen... Nou als dat de bedoeling was geweest had ik die boom maar weggelaten, ware ik God geweest. En bovendien Eva was nog niet zondig voordat ze van die vrucht at. Dat eten zelf kan dan ook niet zondig geweest zijn en ze kon ook nog niet oordelen en weten dat dat eten beter maar niet kon.... Hoe dan ook zo’n grappige mythe te gebruiken als serieus fundament voor je therapeutische aanpak, maakt het lastig de aanpak zelf serieus te nemen.

Als het genezingsproces en het bijbehorende “werk” vergeleken gaat worden met hoe de Israëlieten al moordend het beloofde land in bezit namen (p 27), is mijn lust om het boek nog verder door te lezen wel tot het nulpunt gedaald. Toch nog maar een beetje doorgelezen.

Na een christelijke basis gelegd te hebben gaat het dan ook al gauw over op het toepassen van een psychotherapeutisch model dat gebouwd wordt op het Kenschema van Jan Rademaker. Het christelijke element verdwijnt dan ook steeds meer in de loop van het boek en ik zie geen aanwijzingen dat de christelijke methode beter werkt dan de seculiere versie ervan. Het kwakzalverige fundament van die christelijke versie lijkt mij zelfs potentieel tot ernstige frustraties te kunnen leiden. Want als de in je hart wonende Jezus een fictie blijkt, wat moet er dan in je groeien...

De kerk heeft het nooit goed begrepen tot Michelle verscheen. “het aanleren van nieuw gedrag wordt dan nogal eens verward met discipelschap: door je gedrag te veranderen denk je meer op Jezus te gaan lijken”

Hoe kun je dan veranderen? Nou allereerst groeien in zelfbewustzijn en dan toch nog evengoed nieuw gedrag aanleren. De voorbeelden die Michelle aandraagt spreken voor zichzelf: Maria (p 38) krijgt de opdracht assertiever te zijn tegenover haar schoonzus. Dat past helemaal niet bij haar zachte karakter en Maria trok zich op haar onhandige en verlegen manier uit de therapie terug. Conclusie: “weer een kind van god dat niet aan de eigen groei wil WERKEN” (p 38)

Het seculiere kenschema van Rademaker waar de rest van het boek op gebaseerd is, heeft vast wel goede punten. Ik kan dat niet beoordelen. Michelle van Dusseldorp bereikt met haar christelijke kleur aan deze methode vast wel een gretige groep gelovigen. Maar wat gebeurt er met deze gelovigen als ze ontdekken dat de “Jezus in hen” een mythe is en de aanpak niet werkt? Een potentieel goede aanpak, gebaseerd op een fictief fundament kan op den duur alleen maar teleurstellingen opleveren.

Toch heb ik wel wat met Michelle. Ik luisterde naar haar toespraak op    een Opwekkings-conferentie en weet hoe ik ook dit soort thema’s uitdroeg toen ik nog “in de Heer” was.    Het is fascinerend om te zien hoe ze al die jonge mensen op de knieën krijgt om een einde te maken aan de verdeeldheid in christelijke Nederland. Hier is een stukje:

Opwekkingconferentie 9-6-2014

In een interview met Andries Knevel werd ze best een beetje voor het blok gezet met de vraag wat ze wel het vreemdst vond aan de Nederlanders toen ze hier kwam. Ze antwoordde dat ze het vreemd vond hoe Nederlanders zo vaak zeggen: "Ik ga even een frisse neus halen". Zo'n Oer-Hollandse psychotherapeutische aanpak, zou wel eens gezonder kunnen zijn dan wat "Groundwork" te bieden heeft.  

Paas en Peels gaan God bewijzen.

God bewijzen, door Stefan Paas en Rik Peels  (2013)

Dit boek is niet voor iedereen, volgens de schrijvers, niet voor de overtuigde atheïst noch voor de niet te vermurwen gelovige. Ik kan me voorstellen dat de doorgewinterde atheïst er inderdaad geen belangstelling voor heeft, maar de overtuigde gelovige zal het vast wel willen lezen om bewijzen te verzamelen voor zijn/haar geloof, want die zijn nu één keer niet zo gemakkelijk zelf te bedenken.

Ze zouden wel eens teleurgesteld kunnen raken want de “god” die hier bewezen wordt, is wel een hele abstracte:

Het boek zou onleesbaar worden als we steeds iets moesten schrijven als ‘god(in)(n)en’. Praktisch ligt het daarom voor de hand om te spreken over ‘God’, zonder dat we daarmee per se de joods-christelijke of islamitische god bedoelen.

Dat houdt in dat ook het object van wat Boeddhisten geloven en Papoea’s (meestal zonder concept  van “god”) en de Amerikaanse Indianen met hun natuurgeloof  etc. het etiket “god” mee krijgt. Het zou dan dus gaan om geloof in een soort transcedent iets, “ietsisme” derhalve.

En dat is dan ook meteen het probleem bij dit soort werken. Niemand kan echt weten of er niet iets abstracts bestaat wat voor en voorbij alle dingen existeert. Het heeft weinig zin om over het bestaan van zo’n abstracte “god” te discussiëren.

Tegen de argumenten voor geloof in deze “god” is niet veel in te brengen, je mag dat geloven als je wilt. Maar de schrijvers wisselen regelmatig de argumenten voor geloof in deze “god” in voor een niet altijd duidelijk benoemde specifieke “god”. Argumenten rond zingeving en moraal, zijn nu één keer niet te verkrijgen bij deze abstracte “god”, slechts bij specifieke goden en hun bijbehorende geschriften.

De “God” waar Westerse mensen massaal afstand van doen en niet in kunnen geloven is de specifieke God van de diverse religieuze tradities.  Paas en Peels komen er ook niet onderuit om het hierover te hebben en het is frappant dat argumenten vanuit deze tradities, vrijwel geheel beperkt blijven tot de christelijke. Niet erg overtuigend als het je gaat om de globale "god", ook die van de Islam, bijvoorbeeld.

De belangrijkste en controleerbare "bewijzen" zijn dan de volgende:

• We kunnen op den duur niet zonder geloof in God om normen en waarden in stand te houden.

Geloof in God zou je voorzien van normen en waarden:

Onze vraag is een andere. Hij luidt: is leven zonder geloof in God voor onze beschaving universeel en op de lange termijn houdbaar?

Wat is de toekomst van onze idealen en moraal, wanneer geloof in God steeds verder in onze achteruitkijkspiegel verdwijnt?

Ook hier blijft het boek steken in een gebrek aan precisie. Er wordt nog wel op gewezen dat er in het Islamitische Saudi-Arabië veel minder misdaad voorkomt, maar de moralistische regels van een geloof zitten nu één keer vervat in de boeken die aan die diverse goden worden toegeschreven. Daar, in de claims van die boeken, zoals de Bijbel en de Koran, liggen de problemen die aan een geloof in “god” verbonden zijn. Geloof in de abstracte “god” van Paas en Peels bezorgt geen moreel kompas, zo’n concreet kompas vind je alleen in de documenten van de diverse religies. En die kompassen zijn ook door mensen, uit een vaak ver vervlogen verleden tijd nog wel, samengesteld.

Een objectief universeel moreel kompas zou wellicht wel handig kunnen zijn, maar hebben Paas en Peels dan nog niet iets beters aan te bieden dan de Koran of de Bijbel?

• Zonder geloof in God wordt zingeving op den duur problematisch.

Hoelang kunnen mensen blijven geloven in waarden die in hun eigen ogen niet meer zijn dan culturele constructies?

Daar geloof in een geabstraheerde “god” ook moeilijk voor zingeving kan zorgen, moet het ook hier wel gaan om een specifieke, bijv. de christelijke en wel de heel vaak primitieve culturele constructies van de bijbel. Daar schiet je wat verdedigbare culturele constructies betreft ook niet mee op. Dan moet je toch maar eerst kiezen voor een religie die wel wat bij je past:

Geen mens kan in alle goden geloven, omdat veel van die goden elkaar conceptueel uitsluiten. Bovendien is het buitengewoon veel werk om alle goden te vereren die er ooit vereerd zijn; ‘geloven’ houdt nu eenmaal meer in dan een hokje afvinken. Je zou er meer dan een dagtaak aan hebben.

Ook hier geldt kennelijk: lever je eigen culturele constructies maar in voor de constructies van anderen uit een ver verleden. Van culturele constructies kom je zo, helaas, niet af. En het te bewijzen object blijkt ineens intern conceptueel nogal verdeeld. Wat moet er dan bewezen worden?

• Je hoeft niet te bewijzen dat God bestaat, zij moeten bewijzen dat hij niet bestaat.

Stel dat iemand zegt dat de Holocaust nooit heeft plaatsgevonden. Zou je dan omslachtig bewijzen gaan zoeken om aan te tonen dat er toch heus zes miljoen Joden zijn omgebracht? Je kunt dat natuurlijk doen, maar het is verstandiger om te zeggen: ‘Je kletst uit je nek. Kom eerst maar eens met bewijzen’. Als de ander vervolgens zegt: ‘Wie wat ontkent, hoeft niets te bewijzen’, dan zouden we dat heel vreemd vinden. In het algemeen vinden we dat mensen die iets ontkennen wat voor heel veel mensen gesneden koek is, maar moeten aantonen dat ze gelijk hebben. Maar zodra het over God gaat, komen religiebestrijders weg met dit soort flauwekul. En velen zijn ervan onder de indruk. Waarom is dat zo? Dat heeft naar ons idee veel te maken met de slechte reputatie van religie in het Westen.

Weer een buitengewoon vreemde redenering die voor het gemak maar weer even uitgaat van die abstracte “god”. Misschien is het wel waar dat een meerderheid van de mensen gelooft dat er wel “iets” is en dat zou je dan ook niet hoeven te bewijzen. Maar de vraag naar het bestaan van "God" is voor verreweg de meesten de vraag naar het bestaan van een specifieke God, Jezus, Allah, Jahweh, Vishnoe, Lou de palingboer,  etc. en moeten wij dan bewijzen dat die allemaal niet bestaan?

• Als je in Jakarta geboren was, was je moslim geweest en dat is geen probleem

Hier vindt nogmaals een merkwaardige redenering plaats: uiteraard heb je de meeste kans te geloven in de god die in jouw omgeving aanbeden wordt, so what? What is the problem?

Vreemd dat ze hier geen probleem zien. Dit kan alleen maar doordat de schrijvers even afscheid nemen van hun achterliggende religieuze model, namelijk het Christendom  en de bij haar horende geschriften, met daarin een God die “de wereld  alzo lief had” maar dat kennelijk maar heel lokaal aan de man wist te brengen. Natuurlijk als het gaat om geloof in “iets” waar we eigenlijk niks van weten, kun je verwachten dat er regionaal verschillende interpretaties ontstaan.  Maar als het gaat om geloof in de Bijbel met een God die heel anders is dan andere goden en een plan voor verlossing heeft voor iedereen, dan is het wel vreemd dat de religie van die God zich op dezelfde regionale manier verspreidde als de religies van andere goden. Wat hier wellicht ook in meespeelt is  de calvinistische achtergrond van de schrijvers, waarbij de uitverkiezende God er in eerste instantie voor koos het grootste deel van de wereld maar links te laten liggen.

Mijn conclusie is dan ook dat dit een nogal verward werk is, waar achterliggende (christelijke) overtuigingen gemaskeerd worden door te focussen op een zeer abstracte godheid. Op deze manier wordt er niets bewezen.

De (Christelijke) Messias: Toneelstuk in twee bedrijven

De Maschiach

De Joodse “maschiach”  was een aards iemand die met de hulp van God glorie zou brengen. Het nageslacht van de Joodse voorvader Abraham werd een grootse toekomst voorspeld. Ze zouden tot aan de rivier de Eufraat gaan heersen:

Genesis 15: (BGT)

¹⁸ Toen deed de Heer een belofte aan Abram. Hij zei: ‘Dit land zal ik aan jouw nakomelingen geven. Het hele gebied van de rivier de Nijl tot de rivier de Eufraat is voor hen.  

Hoewel het niet onwaarschijnlijk is dat de koningen David en Salomo ooit aan de macht waren in de 10^e eeuw V. Chr., is er niets te vinden in de seculiere literatuur uit die tijd dat duidt op een groot en machtig rijk.

Ik denk ook niet dat er veel nakomelingen van Abraham zijn, die zich nog aan deze belofte vastklemmen. Maar ze zijn er vast wel en dat kan levensgevaarlijk zijn voor de situatie in het Midden-Oosten.  In de legenden komt koning Salomo het dichtst bij deze glorie.

Het uiteenvallen van Israël in de 6^e eeuw V. Chr. en de verbanning van veel inwoners naar Babylon, gaf een andere draai aan de Messias verwachting. Van hem werd nu verwacht dat hij Israël zou herstellen, het koningschap van David vernieuwen en de verstrooiden terughalen uit verre landen.

Jeremia 23 (BGT)

Er zal een nieuwe koning komen

⁵ De Heer zegt: ‘Ik zorg ervoor dat er een nieuwe koning komt uit de familie van David. Ik zal hem zelf uitkiezen. Die koning zal het land goed besturen, hij zal wijze besluiten nemen. Hij zal eerlijk rechtspreken, hij zal iedereen goed en rechtvaardig behandelen. ⁶ Zijn naam zal zijn: ‘De Heer is onze redder’. Want ik zal mijn volk redden. Het hele volk zal in vrede leven.’

^7-8 De Heer zegt tegen zijn volk: ‘Ik jaag jullie weg uit je land. Ik stuur jullie naar het verre noorden en naar veel andere landen. Maar er komt een dag dat ik jullie weer terug zal brengen. Dan mogen jullie weer wonen in je eigen land.

Nu noemen jullie mij ‘de Heer die zijn volk bevrijd heeft uit Egypte’. Maar op die dag noemen jullie mij ‘de Heer die zijn volk bevrijd heeft uit het verre noorden’.

Veel joden denken ook nu nog recht te hebben op herstel van het land van hun voorvaders ook na een paar duizend jaar van afwezigheid. Uiteraard denken de Palestijnen die al generaties lang in het land woonden, daar anders over...

Zonde en afgodendienst werden ook in de tijd van Jezus gezien als de grootste reden voor het verval van de staat en heilige mannen trokken rond om de mensen tot bekering op te roepen. Dan zou God het land herstellen en een zoon van David weer op de troon zetten. Die heilige mannen werden door hun volgelingen vaak als de mogelijke Messias gezien.  Dat was in ieder geval zeker het geval met Jezus, hoewel hij dit  nog niet overal aan de klok wilde hangen:

Jezus als Messias

·         Matteüs 16:20 

²⁰ Daarna zei Jezus tegen de leerlingen: ‘Vertel aan niemand dat ik de Messias ben!’ vertaling: BGT

Jezus had er ook duidelijk moeite mee dat hij eigenlijk een afstammeling van David had moeten zijn in plaats van de zoon van een eenvoudige timmerman uit Nazareth. Gelukkig had hij een Bijbeltekst gevonden die dat tegen leek te spreken:

·         Lucas 20:42

⁴² Maar luister eens wat David zelf gezegd heeft over de Messias: «God zei tegen mijn Heer: Kom naast mij zitten, aan de rechterkant. “

·         Lucas 20:44

⁴⁴ David zelf noemde de Messias dus zijn Heer. Hoe kan de Messias dan tegelijk Davids zoon zijn? vertaling: BGT

Het lijkt er erg op dat Jezus bij het herstelde koninkrijk toch voornamelijk dacht aan een geestelijk koninkrijk. Hij ziet zichzelf ook duidelijk als een voorschot op dat koninkrijk.

·         Matteüs 12:28

²⁸ Maar als ik door de Geest van God demonen uitdrijf, dan is het koninkrijk van God bij jullie gekomen. vertaling: NBV

Toegang tot het Koninkrijk van de Messias

En het is best lastig om tot dat geestelijke koninkrijk toegelaten te worden.

·         Lucas 18:25

²⁵ Want het is gemakkelijker, dat een kameel gaat door het oog ener naald, dan dat een rijke het Koninkrijk Gods binnengaat. vertaling: NBG51

Het is dan ook duidelijk bedoeld voor wie rechtvaardig handelt, voor de armen en de nederigen.

  
 Matteüs 5:3
‘Gelukkig wie nederig van hart zijn, want voor hen is het koninkrijk van de hemel. (NBV)
Matteüs 5:10
Zalig de vervolgden om der gerechtigheid wil, want hunner is het Koninkrijk der hemelen. (NBG51)
Lucas 6:20
En Hij hief zijn ogen op naar zijn discipelen en zeide: Zalig, gij armen, want uwer is het Koninkrijk Gods. (NBG51)

Het is niet onredelijk te denken dat de evangelieschrijvers hiermee een best wel geloofwaardige versie presenteren van wat Jezus echt te vertellen had. Het is wel opvallend anders dat wat er in Evangelische kringen nu verkondigd wordt. Daar krijg je toegang tot het Koninkrijk van God, niet door een rechtvaardig, sober en nederig leven, maar door je zonden te belijden en Jezus te aanvaarden als je Heer en Verlosser.

Jezus blijft bij zijn verkondiging ook wel wat steken bij nadruk op Israël, want hij belooft zijn discipelen, bijvoorbeeld, dat ze op een troon zullen zitten om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.

·         Lucas 22:30

³⁰ jullie zullen in mijn koninkrijk eten en drinken aan mijn tafel, en zetelen op een troon om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël. (NBV)

Wat gebeurt er dan? Hij heeft een trouwe aanhang verkregen en als hij dan toch als politieke onruststoker wordt opgepakt en door middel van kruisiging geëxecuteerd, heerst er grote verslagenheid onder zijn aanhang. Die verslagenheid slaat om in vreugde als er gerapporteerd wordt dat hij werd gezien (en dus weer was opgestaan!). Dat je zo aan zo’n voorman verknocht kunt zijn zie je zelfs bij Hitler, iemand die wel als tegenpool van Jezus gezien kan worden. Toen men hoorde dat er een aanslag op hem was gepleegd en even later dat hij het had overleefd, barstten er massa’s mensen in tranen uit. Bij iemand als Jezus kun je je dat helemaal voorstellen.

Wat zou er echt gebeurd zijn?

Wat zou er echt gebeurd kunnen zijn?  Wat ik interessant vind is dat alle vier de biografieën van Jezus ophouden met zijn opstanding en een paar vroege verschijningen. Wat heeft hij na die opstanding verder dan allemaal uitgespookt? Hoe lang heeft hij nog geleefd? Zijn biografen zwijgen erover en dat lijkt vreemd, tenzij we aannemen dat dit weer zien van Jezus niet het zien van een lijfelijke Jezus was, maar het zien van een geestelijke Jezus. (Slechts in Lucas (14:51) vinden we een later ingevoegde vermelding dat hij werd weggenomen naar de hemel). In de Joodse geschriften had een mens geen ziel, maar was hij de ziel. En zo’n ziel kon dan ook bestaan zonder een daadwerkelijk lichaam, met zo nodig wel allerlei lichamelijke kenmerken ter herkenning. Petrus, Johannes en Jakobus ontmoetten op een berg de profeet Elia en Mozes, die al heel lang dood waren, maar toch als zodanig herkend konden worden.

·         Marcus 9:2

Jezus spreekt met Mozes en Elia

Transfiguration of Christ (1455) 

Giovanni Bellini

² Zes dagen later ging Jezus een hoge berg op. Petrus, Jakobus en Johannes mochten met hem mee. Boven op de berg waren ze helemaal alleen. De leerlingen zagen dat het gezicht van Jezus veranderde. ⁴ Opeens zagen de leerlingen Elia en Mozes. Die waren met Jezus aan het praten. vertaling: BGT

Paulus zegt ook dat hij Jezus “gezien” heeft, maar zegt er bij : “ik weet niet of het in het lichaam of buiten het lichaam was”.

Rond deze geestelijk herrezen Jezus ontstaat de eerste gemeente, maar als die zich ook uitbreidt onder de heidenen, komen er vragen over die opstanding en zo zien we dan het verhaal ontstaan over Jezus dat hij z’n wonden kan laten zien en uiteindelijk naar de hemel opsteeg en je dus even niet meer een handje met hem kon schudden. Het is Lucas geweest die, ondergedompeld in een Grieks-romeinse wereld, vragen over het alleen maar geestelijk zien van Jezus van een antwoord heeft voorzien.

·         Handelingen 1:3

³ Na zijn lijden en dood heeft hij hun herhaaldelijk bewezen dat hij leefde; gedurende veertig dagen is hij in hun midden verschenen en sprak hij met hen over het koninkrijk van God. (NBV)

Daarna wordt hij door Lucas naar de hemel verwezen. Dat schiep de nodige duidelijkheid. Die “hemelvaart” vieren we nog altijd op Hemelvaartsdag!!

Ook vandaag de dag wordt Jezus nog door mensen gezien. Dit “getuigenis” vond ik bijvoorbeeld op de site van Bijbel en Geloof.:

Verder wil ik je nog zeggen dat ik Jezus heb gezien. Gewoon overdag, terwijl ik bezig was met iets. Ik zeg je, Jezus laat zich soms zien aan mensen, dat heb ik ervaren. En ik ben niet de enige. Hoe komt het dat ik zo zeker weet dat het Jezus was? Omdat de ogen van Jezus mij dat vertelden. Die ogen... dat vergeet ik nooit meer. En binnen in mij werd er gezegd: dit is Jezus! Niemand heeft die liefde. En Hij kende mij, ik hem niet. Hij liep daar om zich te laten zien...

De onzichtbare overwinning van de Messias.

Jesus is with me

So I claim the victory

Over and over gain.

Maar daar kan het niet mee ophouden. Jezus had immers de dood en de duivel verslagen door zijn dood en opstanding, en je zou denken dat er hem niets in de weg lag om de wereldheerschappij over te nemen en een vrederijk te stichten, waar het lam en de leeuw rustig naast elkaar konden bestaan. In feite gebeurde er niets, behalve misschien een kleine beroering in Jeruzalem en de gelovigen kregen niet minder te maken met aanvallen van de (verslagen?) duivel. Dit is lastig uit te leggen voor de kinderen van god. Ik hoorde iemand het uitleggen aan de hand van de geallieerde overwinning in Europa. Op D-day werd in principe de overwinning behaald, maar die moest nog wel volledig opgeëist worden. Niet echt overtuigend voor de Generaal aller Generalen.

Kinderen van god geloven dat je die overwinning wel kunt claimen, dat gebeurt dan meestal door gebed. In de jaren 60 en 70 waren de avonturen van Anne van der Bijl of te wel “Brother Andrew” wel bekend in gelovige kringen. Zijn groep, nu “Open Doors” geheten, smokkelde bijbels binnen in communistische landen. In ons Bible Training Institute kwamen we dan regelmatig met een klein groepje studenten midden in de nacht (dat moest ook helpen, kennelijk) bij elkaar om voor hen te bidden. Dat ging dan bijvoorbeeld als volgt:

Jezus U bent Koning
U hebt alle macht in hemel en op aarde.
We claimen Uw macht, Heer,
Om Brother Andrew en zijn metgezellen
Veilig door de douane te laten komen.
U hebt Satan overwonnen, God.
Niets kan uw overwinning dan ook in de weg staan.

etc.

Ik herinner me ook nog een wonderbare “uitredding”. Bij de douane ergens vroegen ze (in het Engels, neem ik aan) of ze door mochten rijden. De douaniers schudden hun hoofd, maar hielden hen ook niet tegen toen ze rustig doorreden. Later bleek dat je in dit land (Bulgarije?) en in die cultuur met je hoofd schudt om “Ja” te zeggen. Had God weer even mooi geregeld.

De komst van de Messias: toneelstuk in twee bedrijven.

Omdat die eerste komst van de Messias niet helemaal bracht wat je ervan had kunnen verwachten, ontstond er de overtuiging van een tweedelige “wederkomst”, de eerste in het jaar nul en de tweede in de (nabije) toekomst. Gelovigen zien naar deze tweede komst met groot verlangen uit. Jezus wordt gezien als de bruidegom naar wiens terugkomst je als bruid enorm uit kunt zien.  Daarbij is er grote onenigheid over de betrokkenheid van Israël bij dit gebeuren. Worden de gronduitbreidingsbeloften ook ingewilligd of moet je die beloften aan Israël vergeestelijken en uitleggen in termen van de kinderen van god die de aarde zullen beërven?

Jezus wordt afgeschilderd als iemand met enorm veel liefde voor je, iemand die zijn leven ook voor jou persoonlijk gaf. Ik weet uit ervaring hoe ons brein in staat is om je zo iemand in te beelden en het kan wel een handige oplossing zijn, vooral als je je verloren en niet geliefd voelt. Maar wil je echt in een sprookjeswereld leven of toch maar liever zoeken naar antwoorden in de realiteit van ons bestaan? En niet wachten op een Messias die toch niet gaat komen?

Bill Gaither

The first time he came, he came as a little baby, but not many people noticed.
But the next time, he comes my friends, he will come as king of kings and lord of lords.
And every knee will bow, and every tongue will confess...

Kerst zonder Kristus

Kerst als cultureel feest.

Hoewel nog maar een handjevol mensen zich op zondagochtend naar de kerk begeeft om naar de boodschap over Jezus Christus te luisteren, kan het feest rond zijn geboorte zich in toenemende populariteit verheugen. “Kerst” komt van het Griekse “Christos” en het kerstfeest is dan ook het feest van (Jezus) Christus. Vreemd dus eigenlijk dat “Kerst” zo populair wordt en “Christus” steeds minder. Toch is het wel logisch, want de kersttijd is voor heel veel mensen een tijd van enorme warmte en gezelligheid. En wie wil dat nu missen. Ik heb daar als jongen van 17 wel eens anders over gedacht toen ik gedichtjes schreef zoals:

Kerst dat is het feest van horend doof
En bovendien
Vanwege ’t licht het Licht niet zien.

Of:
Kerst dat is een etalage vol vrede
En “vandaag geen verkoop”
Verborgen voor het oog.

Het tweede gedicht is natuurlijk voor een groot deel van de wereldbevolking nog wel een verdrietig feit, maar kerst is ontegenzeggelijk in het Westen tot een cultureel bezit geworden en het kindje Jezus nemen we daar dan maar, een beetje net zoals Sinterklaas, als een aandoenlijk en onschuldige fantasiepersoon in mee.

Dat het kerstverhaal niet klopt is eigenlijk helemaal zo erg niet, maar het is wel goed om te weten waarom dat zo is.

Herodes was niet koning toen Jezus geboren werd.

Mattheus claimde dat Jezus tijdens het bewind van Herodes de Grootte geboren werd. We weten echter dat Herodes toen al vier jaar dood was. Volgens Lucas was Quirinius op dat moment de Romeinse gouverneur van Syrië. Quirinius kreeg echter pas 10 jaar na de dood van Herodes in 6 AD de macht in Syrië en Judea in handen. Herodes en Quirinius waren kennelijk nooit tegelijk de baas. Dit betekent dus dat er twee Jezussen geboren moeten zijn, die van Mattheus tijdens de regering van Herodes en die van Lucas toen Quirinius aan de touwtjes trok....


Verder vertelt Lucas dat het ging om een volkstelling uitgeroepen door keizer Augustus. Bij zulke keizerlijke volkstellingen ging het echter alleen maar om burgers met de Romeinse nationaliteit. Het is dus erg onwaarschijnlijk dat een eenvoudige timmerman uit het dorpje Nazareth daarvoor op pad moest. En een ster die precies aangeeft in welk gebouw een geboorte plaatsvond, is een illusie.

Frederick Larson produceerde een film die The Star of Bethlehem heet. Hij had daarvoor de nodige research gedaan en kwam tot de conclusie dat de ster de “zwervende planeet Jupiter” was. Planeten maken kennelijk soms een terugkerende beweging en lijken dan even te stoppen. Dit zou dan boven Bethlehem gebeurd moeten zijn. Het is echter onmogelijk dat een planeet precies een bepaald gebouw (of hier “stal”) aanwijst. Of je nou in Jeruzalem of het nabije Bethlehem was, je zou de planeet op dezelfde locatie aan de hemel zien. Dat is zelfs met de maan al het geval, ook al staat die een stuk dichter bij de aarde. Hij kan nooit naar een bepaald object lijken te wijzen.

Mattheus en Lucas hebben hun verhalen pas 80-100 jaar na die geboorte te boek kunnen stellen en in een tijd waarin bijgeloof en legendevorming welig tierde is het geen wonder dat dit soort historische onjuistheden in hun verhalen kropen. Verhalen over kinderen die uit een maagd geboren werden, deden overal de ronde. Van Plato werd geloofd dat hij de zoon was van Apollo en zijn aardse moeder. De Grieks-Joodse filosoof, Philo van Alexandrië, een tijdgenoot van Jezus, vermeldt dat Oudtestamentische helden zoals Isaac en Samuel geboren werden uit onvruchtbare vrouwen door de tussenkomst van de goddelijke Geest. Ook de vroege kerkvader Justin Martyr (100-168 A.D.) geloofde in de mogelijkheid dat dit gebeurde bij niet Joods/Christelijke grootheden, zoals Perseus de zoon van de God Zeus en de aardse Danaë.

“Als ik hoor dat Perseus geboren werd uit een maagd, begrijp ik dat de misleidende slang ook dit heeft nagebootst.”

Satan probeerde dus het Christelijke wonder na te bootsen, zelfs al voor het had plaatsgevonden.

Genoeg materiaal dus voor Mattheus en Lucas om er een mooi verhaal van te maken. Ze hadden ook geen hulp van het eerder ontstane evangelie van Marcus, want die vermeldde niets over de geboorte van Jezus en Paulus van Tarsis die zo’n 20 jaar na de dood van Jezus begon te schrijven liet zich daar ook met geen woord over uit. Zo kwamen dus twee heel verschillende geboorteverhalen tot stand. 

De geboorteverhalen van Mattheus en Lucas.

In Mattheus krijgen we te maken met drie wijze mannen uit het verre oosten die het kind geschenken brengen. Via hen krijgt Herodes dan een idee van waar deze concurrerende koning geboren werd en hij besluit alle kinderen van 2 en jonger te laten doden. Jozef wordt op tijd gewaarschuwd en vlucht met zijn vrouw en kind naar Egypte. Pas als Herodes dood is keren ze terug naar Israël, niet naar hun woonplaats Bethlehem, maar naar Nazareth in het Noorden waar de zoon van Herodes de macht niet heeft.

In Lucas wonen Jozef en Maria in Nazareth en gaan ze voor de volkstelling naar Bethlehem de stad van hun voorvader David. Hier geen wijze mannen en een moordende Herodes, maar opgewekte herders en vrolijke Engelen. Het gezin blijft na de geboorte keurig in Bethlehem en laat Jezus na acht dagen in Jeruzalem besnijden. Daarna nemen ze nog alle reinigingsrituelen waar die bij een geboorte horen en vertrokken daarop weer naar Nazareth.

In Mattheus wordt Jozef het eerst door een engel op de hoogte gebracht van de te verwachten maagdelijke geboorte, maar in Lucas valt Maria de eer te beurt.

Jezus moet aan David gelinkt worden en beide evangelisten komen dan met een volledig van elkaar verschillende genologie. Volgens Mattheus stamt Jezus af van Salomo, de zoon van David, en zijn grootvader aan vaders kant was Jacob.  Lucas houdt het op een andere zoon van David, namelijk Natan. En de vader van Jozef heette Eli. Waren er dan echt twee verschillende Jezussen?
Maar ook al zou Jozef van David afstammen dan is daarvan bij Jezus geen spoortje DNA te bekennen geweest. Jozef is er nooit aan te pas gekomen, Maria werd immers zwanger zonder geslachtsgemeenschap gehad te hebben.

Kunstmatige uitleg van Oudtestamentische teksten.

Wat veel Joden het meest irriteert is de manier waarop Christenen aan hun geschriften een eigen invulling geven. Mattheus ziet bijvoorbeeld de terugkeer van het gezin uit Egypte als een vervulling van Hosea 11:1 (NBV)

11:1 Toen Israël nog een kind was, had ik het lief;
uit Egypte heb ik mijn zoon weggeroepen.

De zoon waar het hier over gaat is duidelijke Israël zelf en verwijst zeker niet naar de betekenisloze terugkeer uit Egypte van een toekomstige baby verlosser. In de Bijbel in Gewone Taal staat dan ook:

11:1 De Heer zegt: ‘Toen mijn volk nog jong was, hield ik van hen. Net zoals een vader houdt van zijn zoon. Ik heb de Israëlieten teruggeroepen uit Egypte.

Dit is niet het enige voorbeeld van kunstmatige toepassing van Oudtestamentische teksten op het Christelijke verhaal.

Kerst zonder Kristus.

Kunnen we dan nog wel wat met kerst? Waarom ook niet, mooie sprookjes kunnen ook verwarmen en even wegdromen met een baby’tje in een stal omringd door schaapjes en hartelijke herders verrast door zingende engelen ...... Waarom ook niet, het is snel genoeg weer tijd om aan het werk te gaan....

De Joodse Mashiach

Mashiach of Messias

De Hebreeuwse term Mashiach betekent “gezalfde”, maar wordt ook vaak als “redder” of “verlosser” gelezen en door christenen "Messias" genoemd. Wanneer het maar niet wil lukken en wanneer de situatie in een land maar miserabel blijft, is het logisch dat het verlangen ontstaat naar een sterke man, naar iemand die verlossing kan brengen uit een benarde situatie. In het oude Israël deed die situatie zich ook regelmatig voor en zo ontstond ook de roep om zo’n redder.

Taken from the album " Mashiach  - Best Chassidic Songs Performed by Eitan Masuri

We vinden dat verlangen terug in bijvoorbeeld:

Jeremia 23:5 (NBG):

5 De dag zal komen – spreekt de HEER – dat ik aan Davids stam een rechtmatige telg laat ontspruiten, die als koning een wijs beleid zal voeren en die in het land recht en gerechtigheid zal handhaven. 6 Dan wordt Juda verlost en zal Israël in vrede leven. Zijn naam zal zijn “De HEER is onze gerechtigheid”.

7 Daarom, de dag zal komen – spreekt de HEER – dat er niet meer wordt gezegd: “Zo waar de HEER leeft, die het volk van Israël uit Egypte heeft bevrijd,” 8 maar: “Zo waar de HEER leeft, die de nakomelingen van Israël uit het land van het Noorden heeft bevrijd en uit de andere landen waarheen hij hen verbannen had.” Dan zullen ze weer in hun eigen land wonen.’

of:

Jesaja 11:

Vrede en gerechtigheid door de telg van Isaï

111 Maar uit de stronk van Isaï (de vader van David, wb) schiet een telg op,
een scheut van zijn wortels komt tot bloei.
2 De geest van de HEER zal op hem rusten:
een geest van wijsheid en inzicht,
een geest van kracht en verstandig beleid,
een geest van kennis en ontzag voor de HEER.
3 Hij ademt ontzag voor de HEER;
zijn oordeel stoelt niet op uiterlijke schijn,
noch grondt hij zijn vonnis op geruchten.
4 Over de zwakken velt hij een rechtvaardig oordeel,
de armen in het land geeft hij een eerlijk vonnis.
Hij tuchtigt de aarde met de gesel van zijn mond,
met de adem van zijn lippen doodt hij de schuldigen.
5 Hij draagt gerechtigheid als een gordel om zijn lendenenen trouw als een gordel om zijn heupen.

6 Dan zal een wolf zich neerleggen naast een lam,
een panter vlijt zich bij een bokje neer;
kalf en leeuw zullen samen weiden 
en een kleine jongen zal ze hoeden.
7 Een koe en een beer grazen samen,
hun jongen liggen bijeen;
een leeuw en een rund eten beide stro.
8 Bij het hol van een adder speelt een zuigeling,
een kind graait met zijn hand naar het nest van een slang.
9 Niemand doet kwaad, niemand sticht onheil
op heel mijn heilige berg.
Want kennis van de HEER vervult de aarde,
zoals het water de bodem van de zee bedekt.
10 Op die dag zal de telg van Isaï
als een vaandel voor alle volken staan.
Dan zullen de volken hem zoeken
en zijn woonplaats zal schitterend zijn.

Terugkeer van de overlevenden van Israël

11 Op die dag heft de Heer opnieuw zijn hand op
om de overlevenden van zijn volk vrij te kopen
uit Assyrië en Egypte,
uit Patros, Nubië en Elam,
uit Sinear en Hamat, en van de eilanden in zee.
12 Dan steekt hij een vaandel op voor de volken.
Hij brengt bijeen wie uit Israël verdreven waren,
de vluchtelingen uit Juda brengt hij samen,
van de vier uiteinden van de aarde.

Jeremia 33:15

15 Op die dag, in die tijd, zal ik aan Davids stam een rechtmatige telg laten ontspruiten, die recht en gerechtigheid in het land zal handhaven. 16 Dan wordt Juda verlost en de inwoners van Jeruzalem zullen in vrede leven. En de naam van de stad zal zijn “De HEER is onze gerechtigheid”. 17 Want dit zegt de HEER: Er zal altijd een nakomeling van David op de troon van Israël zitten 18 en er zullen altijd Levitische priesters zijn die mij dienen, die brandoffers zullen brengen, graanoffers zullen opdragen en vredeoffers zullen bereiden.’

Het is overduidelijk in de Joodse Tenach (het christelijke Oude Testament) dat het bij de komende, verlossing brengende, koning om een heel aardse verlossing gaat. Ballingen zullen terugkeren uit verre landen, met name “het Noorden”, graan gaat geofferd worden, er zal vrede zijn zelfs tussen de dieren, en een lijfelijke nazaat van de legendarische koning David zal gaan regeren.

Christenen hebben zich die mashiach toegeëigend en hem half vergeestelijkt.  Hij werd als kind geboren in het jaar 0, stierf 33 jaar later, stond op uit de dood en steeg op naar de hemel waar hij nu als geestelijke koning regeert. Zijn aardse koningschap werd vooruit geschoven naar de laatste dagen wanneer hij weer terugkomt en alle macht op aarde overneemt. Het levert de kerk heel wat problemen op bij het toepassen van de genoemde profetieën. Hoe zit het dan met dat terugkomen uit landen zoals Assyrië en Egypte, Patros, Nubië, Elam, Sinear , Hamat, en van de eilanden in zee? Heeft Israel dan ook nog een rol te spelen? Wie zijn “de overlevenden van zijn volk” ? Wat is “zijn volk”?  Een deel van de christenen gelooft dat de kerk nu het volk van God is. Maar dan hebben de verwijzing naar die landen weinig zin. Een ander deel gelooft dat Joden samen met de christenen het volk van God zijn. Hoe dat precies uit moet werken is hun ook niet echt duidelijk. Wel hebben Joden en Christenen ook een gezamenlijk probleem, namelijk om aan te tonen dat de messias een afstammeling is/gaat worden van David.

De Joodse Mashiach

Geloof in de komst van de mashiach is een fundamenteel deel van traditioneel Judaïsme. Het wordt uitgedrukt in de 13 Geloofsprincipes en houdt in: terugkomst van de verstrooiden, herstel van de godsdienstige rechtsorde, einde aan slechtheid, zonde en ketterij. Genoegdoening voor de rechtvaardigen, wederopbouw van Jeruzalem, herstel van de opvolging van koning David. Herstel van de tempeldienst.
Er wordt veel gedacht dat er in iedere generatie wel iemand geboren wordt die de mashiach zou kunnen zijn, maar als de tijd niet rijp is voor de mashiach dan zal hij het ook niet worden.
Er zijn verschillende momenten in  de geschiedenis is geweest wanneer er sterk op de komst van de mashiach werd gerekend.

Bar Kokhba

Een bekend voorbeeld is het optreden van Bar Kokhba in 132 AD. Hij leidde een opstand tegen de Romeinen en slaagde erin om twee jaar lang een onafhankelijke staat te creëren in delen van Judea. Kennelijk beschouwden velen hem als de mashiach. Zelf noemde hij zich Nasi (“prins”). Toen de Romeinen uiteindelijk de opstand neersloegen, brak er een vreselijk tijd aan voor de joden. Velen werden gedood of als slaaf  verkocht. Geen Jood mocht Jeruzalem nog binnen komen.

Islamitische Mashiach

De opkomst van de Islam bracht een volgend eindtijd scenario met zich mee.
Keizer Heraklios van het Byzantijnse (ooit Romeinse) rijk was uitgeput geraakt in zijn strijd met de Perzen, en de Arabieren (de Saracenen) werden  steeds driester in hun aanvallen op gebieden nog onder formeel Byzantijns beheer, zoals Jeruzalem.
In het najaar van 634 klaagde bisschop Sophronios van Jeruzalem in een brief over de voortdurende aanwezigheid van ‘beestachtige Saracenen’ op het platteland, waardoor het voor pelgrims onmogelijk was om de stad te bezoeken. Ook de Joden voelden zich enorm bedreigd door deze barbaren en er ontstond een sterk geloof dat de dag van verlossing nabij was, voorafgegaan door een aantal voortekenen. Ergens in die tijd werd het volgende gedicht geschreven (Marcel Hulspas, Mohammed en het ontstaan van de Islam,  2015):

Op die dag, wanneer de Messias, de zoon van David, zal komen
tot een vertrapt volk
Zullen deze tekenen in de wereld worden gezien, en worden voortgebracht:
de aarde en de hemel zullen verschrompelen
En de zon en de maan zullen bezoedeld zijn
En de bewoners van het land zullen met stomheid geslagen zijn.
De koning van het Westen (Byzantijn, wb) en de koning van het Oosten (Pers, wb) zullen tegenover elkaar staan
En de legers van de koning van het Westen zullen standhouden in het Land
En een koning zal komen vanuit het land van Joktan
En zijn legers zullen het Land innemen
De bewoners van de aarde zullen geoordeeld worden
en vanuit de hemel zal het stof regenen op de aarde
en winden zullen over het Land waaien.
Gog en Magog zullen elkaar ophitsen
En angst jagen in de harten van de heidenen.
En Israël zal van al haar zonden worden bevrijd
en niet langer weggehouden worden van het huis van gebed.
Zegeningen en troost zullen over haar worden uitgestrooid
En ze zullen worden opgeschreven in het Boek des Levens.

Sjabtai Tsvi

Een andere moment waarop de komst van de mashiach nabij leek was tijdens het optreden  van ene Sjabtai Tsvi. Zoon van een arme polier, maar bekwaam in de Talmoed. Hij werd geplaagd door een afwisselend gevoel van somberheid en euforie. Zijn gedrag moet zo uitzonderlijk zijn geweest dat hij in 1654 uit Smyrna werd verbannen. Hij kwam daarna in Griekenland terecht, maar nadat hij een “thora-rol” tot bruid had genomen werd hij ook Saloniki uitgezet. In een waardiger periode bezocht hij Jeruzalem en de heilige plaatsen. Daarna ging hij in Cairo wonen en keerde de somberheid weer terug. Hij trouwde, net als de Bijbelse profeet Hosea, met een prostituee, maar bleef somber en kreeg het gevoel dat hij bezeten was door demonen. In 1665 zocht hij om die reden de rabbijn Natan van Gaza op, die demonen kon uitdrijven. Natan vertelde hem dat hij geen demonen in zich had, maar dat hij de mashiach was en later dat jaar werd dit publiekelijk bekendgemaakt. In december van datzelfde jaar werd hij door grote mensenmassa's als zodanig erkend.

Het liep echter niet goed af en in 1666 leidde zij gedrag ertoe dat hij in aanwezigheid van sultan Mehmet IV berecht werd. Hij kon kiezen tussen de dood of bekering tot de Islam. Hij koos voor het laatste waarmee hij als valse mashiach te boek kwam te staan. Slechts een klein groepje is hem tot z’n dood in 1676 blijven volgen.

Veel  moderne joden wagen zich niet meer aan messiaanse toekomstverwachtingen. Alles zal duidelijk worden zodra het gebeurt, is een algemeen gevoel. Iedereen zal de waarheid herkennen, net zoals we allemaal weten dat 2+2 vier is.

Kinderen van God houden zich nog wel vaak bezig met toekomstverwachtingen. Dat hun mashiach Jezus heet is in ieder geval wel duidelijk. Daarover een volgende keer.