Oer

OER, een prachtig door Corien Oranje verwoord verhaal, dat poogt een verbinding te leggen tussen de Bijbel en inzichten vanuit de Wetenschap. Zeker de eerste hoofdstukken doen al gauw C.S. Lewis-achtig aan. Ik heb het in één (nou ja twee) adem(s) uitgelezen!

OER-man

Fas/Momu Papoea Nieuw Guinea

Foto:  Courtesy Tom Honeyman

(De vraag naar wat voor wetenschappelijke argumenten er zijn om een verbinding te willen leggen tussen een religieus boek zoals de Bijbel, de Koran, het Boek van Mormon, de Veda’s etc. en de wetenschappelijke werkelijkheid, wordt niet gesteld. Ik kan zelf eigenlijk ook niks bedenken, maar het wordt wel telkens weer gedaan :) !

In de eerste hoofdstukken van Oer is het vooral wetenschap waar je mee te maken krijgt, een meeslepende tocht  door de ontwikkelingen van oerknal tot homo sapiens. Verteld door een meereizende proton, Pro. Knap door Corien vormgegeven aan de hand van hoe de moleculair biofysicus Cees Dekker, het zich voor zou stellen. Volledig voorzien van alle nodige elementen: chaos, toeval, wreedheid, macht van de sterkste, doelloosheid...

Maar het moet evolutie worden voor Bijbelgetrouwe christenen! Dat laatste vereist de inzet van een Schepper, die het hele proces in werking zet en heeft voorzien van software die de uitwerking minutieus gaat sturen, alles gericht op de creatie van een mens, iemand met wie de Schepper om kan gaan.

Hier verschilt de visie van Dekker met die van zijn meeste collega’s, denk ik.  De Schepper en dus de evolutie heeft een bedoeling, een plan. Die chaos, toeval en doelloosheid is geprogrammeerde schijn!

“De Schepper was er, hij was er altijd. Hij bedacht een plan om iets te maken, iets groots, iets bijzonders, iets ... spectaculairs” (p. 9)

Meestal wordt daar anders over gedacht. Dit las ik bijv. in een biologieles:

 De evolutie heeft geen einddoel in gedachte bij deze sturing. Alle organismen zijn fantastische toeval producten van een willekeurig proces zonder vooropgesteld einddoel en zonder enig streven naar complexiteit. Kortom: de evolutie doet maar wat.

Maar goed, naast die Schepper, naar wier afkomst we maar niet zullen vragen, moet de Bijbel ook aan bod komen. Waren Adam en Eva niet aan de beurt? Nou ja, maar niet al te direct. De gelovigen eerst maar even laten wennen aan hun schuilnamen: Womuntu en Maisha, één echtpaar te midden van de andere ontstane mensen.  Hier lijkt een idee van de derde deelnemer aan dit boek, de theoloog Gijsbert van den Brink, gestalte te krijgen. Adam en Eva waren er wel, als onderdeel van de evolutie, als het stel onder vele stellen waarmee de Schepper contact gaat leggen. We hebben het dan over 194.000 jaar na het ontstaan van Homo Sapiens en zo'n 6000 jaar geleden (is mijn inschatting). Daarmee kunnen de gelovigen die in een jonge aarde geloven wellicht ook nog wel uit de voeten :) ! 

Het verhaal neemt hier afscheid van de wetenschap en we zetten stappen op weg naar de Bijbelse geschiedenis, eerst nog wat omhuld. Het zijn Womuntu en Maisha die kennismaken met de Schepper en met Hem wandelen à la Genesis in de hof van Eden. Alle andere ontstane mensen delen mee in deze geweldige ontmoeting.

Maar dan gaat het mis. De perfecte Schepper wist geen perfecte, betrouwbare schepselen te produceren. Hij wantrouwt hun trouw aan Hem en laat een bron (= de verboden boom)  ontstaan, waar niemand uit mag drinken. Zo kan Hij controleren of ze hem wel gehoorzaam zijn. Nou, nee hoor. Iedereen denkt dat die bron magische krachten heeft en ze gaan er allemaal van drinken.

Terwijl normaal gesproken een producent de schuld op zich neemt als zijn creaties gebreken vertonen, toont de antropomorfe Schepper hier een typisch menselijk gedrag en schuift de schuld af op zijn producten, zijn schepselen.

Die kunnen het eeuwige leven nu wel vergeten. In zijn boosheid straft Hij niet alleen de mensen maar wordt de hele natuur van ontwrichtende krachten voorzien, zoals aardbevingen, tsunami’s, orkanen etc. Oer laat dat nog maar even buiten beschouwing.

Wel is het  Oer-verhaal diervriendelijk in dat het de mens de schuld geeft voor de introductie van het kwaad, en niet de slang die al lang daarvoor met een kwade inborst in die perfecte hof rondliep.

We zijn de verbinding met de wetenschap al een paar hoofdstukken kwijt als we in hoofdstuk 13 (Doorstart) volledig en zonder stijlfiguren de geïdealiseerde en gesaneerde Bijbelse geschiedenis binnenstappen.

Ook hier is de Schepper niets menselijks vreemd. Hij geeft zijn plannen niet zomaar op, ook al mislukken ze keer op keer.   Hij blijft zoeken naar een manier om de mensen voor zich terug te winnen. 

De Schepper maakt een doorstart met Abram (p. 79). Hij zal zich best wel een beetje schuldig gevoeld hebben dat hij de rest van de mensen maar liet stikken en met één persoon en zijn nageslacht verder ging, maar goed ook als god kun je niet alles tegelijk. Hij had het al een keer eerder geprobeerd, met Noach en toen voor de zekerheid de rest van de mensen maar laten verzuipen. Dan kreeg je daar geen gedoe meer mee. Het geschrei van de kinderen die zich in wanhoop aan hun ouders vastklinken en gorgelend verdrinken, houdt Hem nog wel eens een nachtje wakker, hoop ik. Oer vermeldt dat nog wel even terloops zonder er te lang bij stil te staan (p. 80).  Over de Schepper wil je ook niet te slecht denken, toch.

Ok, met Abram loop het niet echt goed af, z’n nageslacht maakt er ook maar een potje van. Uiteindelijk komen ze in Egypte als slaven terecht.  

Dan gaat de Schepper het nog eens proberen. Hij bevrijdt de mensen uit Egypte en brengt hen naar Kanaän, het land waar hun verre voorouders woonden. Met z’n twee miljoenen (Exodus 12:37-38) trekken ze veertig jaar lang onopgemerkt  door de woestijn om uiteindelijke van Kanaän bezit te nemen. De Schepper had hun ondertussen een aantal gedragsregels meegegeven, bijv. 

“De Schepper en de medemens liefhebben en zorg dragen voor de natuur” (p. 88)  en dat “Het gaat om de liefde” (p.89).

Heel liefdevol werd dan ook kennelijk op bevel van de Schepper een hele stad  (Jericho) uitgemoord om toegang tot Kanaän te verkrijgen. Oer laat dat ook maar even voor wat het is, nou ja het bezetten van het land “ging niet altijd op de meest zachtzinnige manier” (p.92)

Het volk moet uit een paar miljoen hebben bestaan toen ze weer uit Egypte terugkeerden naar Kanaän  het land waar hun verre voorouders hadden gewoond. Hier pakt de  Schepper zijn plan weer op om mensen te krijgen die met Hem om kunnen gaan, "die Hem zien en Hem eren". Hij gaat dan een koning aanstellen, David, “een man naar Zijn hart” (p.92) . Onder zijn leiding moet het wel goed gaan en een volk ontstaan dat aan Zijn doel beantwoordt. David krijgt de belofte van de Schepper mee dat er altijd een afstammeling van hem op de troon van dit volk (Israël) zal zitten (p. 92).  
Helaas, David kan wel hele mooie liedjes schrijven en op de harp spelen, maar hij kan ook niet van mooie vrouwen afblijven. Hij verleidt er één, verwekt een kind en laat haar man daarop vermoorden. 

“Dit ging tegen alle bedoelingen van de Schepper in. Maar David heeft er spijt van.” (p.93), lezen we in Oer. 

Nou ja, zand erover, de Schepper had zich weer eens vergist. Zo zou het nooit wat worden. 

“De Schepper zelf zou moeten ingrijpen. De mensen die hij gemaakt had, zelfs de besten onder hen waren er immers niet toe instaat.” (p 93). 

Inderdaad, de Schepper kwam nog wel wat mensenkennis te kort.

Keerpunt  (hoofdstuk 16)

Tja, hoe moet de Schepper dat nu gaan doen?  Hij had nog een zoon die voor verreweg het grootste deel van de Bijbel in anonimiteit was gehuld, maar nu de klassieke goden allemaal met zonen op de proppen kwamen, moest hij zijn zoon ook maar eens een meer prominente rol toekennen. Als Hij hem nu eens opnieuw als mens geboren zou laten worden, dan kan die mooi de leiding over nemen en alles goed laten komen!  De Schepper mag in dit hoofdstuk nu ook God genoemd worden. Dan volgt het Kerstverhaal, fraai samengevoegd uit twee conflicterende rapportages. De evangelisten Matteüs en Lucas komen met volledig afwijkende verhalen. Bij Lucas komen de herders langs (ruig uitziende mannen (p.100)) en de aardse ouders blijven gewoon waar ze zijn om het kind te laten besnijden en de langdurige reinigingsrituelen te volbrengen. Direct daarna keren ze terug naar Galilea. Matteüs laat de wijzen uit het Oosten langs komen op zoek naar een nieuwgeboren koning, waardoor Herodes bang werd voor een concurrent en alle jonge jongetjes wilde gaan doden. Een engel waarschuwt Jozef en Maria. Die vluchten dan onmiddellijk naar Egypte. Pas als Herodes is overleden keren ze naar Galilea terug. In Oer merk je van deze discrepanties niks. En er was nog een probleempje waar Oer geen aandacht aan besteedt. Die afkomst! Deze nieuwe koning moest een zoon van David zijn. Zowel de schrijver van het Matteüs evangelie als die van Lucas putten kennelijk uit verschillende legenden, want de genealogieën waar ze meekomen lijken bepaald niet op elkaar. En ook al zouden ze dat wel doen, dan nog kwam deze jongen niet uit het geslacht van David, want zijn aardse vader, Jozef, was er bij de bevruchting zelf niet aan te pas gekomen. Dat had God zelf op Zich genomen!

De Zoon krijgt de naam Jezus en het blijft een beetje vaag wat er van hem zou gaan worden verwacht. “De redder van Israël”  (p. 96) lezen we in Oer, “één geworden met zijn Schepping om die te kunnen redden ” (p. 98) En Israël?  Zou Netanyahu nog iets van hem mogen verwachten? Tot nu toe heeft Israël zich grotendeel verre van Hem gehouden!

De Satan was ondertussen verhuisd van slang naar de Duivel himself. Jezus blijkt wel tegen hem opgewassen. Hij wordt dan als hij dertig is een rondtrekkende en predikende heilige man. Hij weet een twaalftal mannen ertoe te brengen hun vrouwen en kinderen te verlaten om hem te volgen. Ze mogen die familie niet meer liefhebben dan Jezus (Matt. 19: 29). Niet dat Oer zich zorgen maakt om verlaten vrouwen en kinderen. Wel wordt er verteld over allerlei wetenschappelijk gezien onmogelijke dingen zoals dat Jezus water kon veranderen in wijn. (p. 107). Het valt Oer niet mee om duidelijk te maken waarvoor deze Jezus kwam, niet meer dan dat hij een nieuwe wereld aankondigde. Kennelijk kon je daar nu al in binnen komen, ook al moest je eerst nederig worden als een kind of wellicht moest je nog wachten tot  God zijn plannen had vervuld (p. 111).

Dan lijkt het allemaal weer mis te gaan, Jezus wordt gearresteerd en door de Romeinse machthebber Pilatus veroordeeld als opstandeling, als zelf uitgeroepen “Koning van de Joden” . Hij had het kunnen ontkennen, maar vond het kennelijk ook wel een eer om zo te mogen sterven. Hij wist natuurlijk ook wel dat hij drie dagen later weer tot leven zou komen!!

Dat gebeurt dan ook. De bronnen (Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes) spreken elkaar ook hier al weer tegen, maar de schrijvers van Oer hebben alle verhalen mooi geharmoniseerd. Jezus staat op uit de dood, verschijnt aan enkele vrouwen en daarna aan de volgelingen zelf. 

Dat Hij meer wil doen dan koning worden van een nieuw aan God gewijd rijk, wordt maar moeizaam duidelijk. De nog steeds ergens aanwezige Pro vermeldt aarzelend:

“Als ik het goed begrijp, had de dood van Jezus ervoor gezorgd dat de mensen zelf niets meer hoefden bij te dragen om bij zijn vader in de gunst te komen. Alles wat ze verkeerd gedaan hadden, wat het ook was- de Schepper rekende het ze niet aan, maar vergaf het ze. Hij keek zelfs naar ze alsof ze Jezus zelf waren en niets verkeerd hadden gedaan. Alsof ze de mensen waren die hij altijd in gedachten had gehad, de mensen die hij bedoeld had. Het was een totale omkering.”

(De zin van deze dood blijft onduidelijk in Oer. Vreemd genoeg kom je in dit boek uit Reformatorische en Evangelische hoek, het denken van de apostel Paulus niet tegen dat in de Evangelische wereld zo wordt uitgelegd dat Jezus als een brandoffer gestorven was voor de zonden van de mensen, dat God zo’n offer nodig had om weer met de mensen verzoend te kunnen raken... )

Nou zou je zeggen, dan was het nu klaar. Kon zelfs Hitler nog op een mooie functie in het nieuwe rijk rekenen! Het blijft onduidelijk hoe dit gaat werken en Jezus laat het zelf ook maar even rusten. Hij moet nog wat in de hemel regelen en stijgt voor de ogen van zijn volgelingen de lucht in totdat hij achter een wolk verdwijnt. Het wetenschappelijke instinct van de Oer-schrijvers moet hier ineens weer een beetje wakker geworden zijn, want zonder vleugels en motor opstijgen... dat kan toch niet. Nee, in Oer wordt Jezus door een mist omsloten en is hij ineens verdwenen. Hij is overgegaan naar een andere dimensie (p. 127), wordt de volgelingen door een paar engelen verteld.

Jezus had hen verteld dat hij een plaatsvervanger of zaakgelastigde  sturen zou. Adem zou hij heten, elders bekend als de Heilige Geest. Die arriveert op Pinksteren.

Dat feest komt er wat bekaaid af. Geen geweldige windvlaag en tongen van vuur zoals bij het originele verhaal. Geen gelal in vreemde tongen. Dat Adem gekomen was merkte je aan de nieuwe energie die over de discipelen gekomen was. Petrus kon ineens zelfs in het Grieks preken en z’n maatjes ook. Die beheersten ineens wel een twintigtal talen waarmee ze het in Jeruzalem aanwezige internationale gezelschap de blijde boodschap konden verkondigen. Geen wonder dat velen in hun verhaal gingen geloven en een nieuwe gemeenschap gingen vormen, “een familie zoals de Schepper ooit voor ogen gehad moest hebben”

(Je vindt dit verhaal in o.a. Handelingen 4:32 - 5:11. Van de mensen in deze groep werd min of meer verwacht dat ze hun huizen en akkers zouden verkopen en de opbrengst zouden neerleggen aan de voeten van de leiders van de gemeente. Wie dit deed maar stiekem iets achterhield voor zichzelf, kreeg de doodstraf. Ik denk dat de overgrote meerderheid van de bijbelgetrouwe lezers van Oer dit als sekte zouden bestemmen en niet als “een familie zoals de Schepper ooit voor ogen gehad moest hebben”)

Dan zijn we er toch zou je denken, maar het viel tegen om iedereen aan te laten sluiten. De Jezus-beweging groeide snel uit in de regio, maar moest wel concurreren met andere bewegingen in andere regio’s zoals die rond de god Brahma en de ziener Boeddha. Zeven honderd jaar later kwam de god Allah ook nog eens op het toneel en drong de invloedssfeer van Jezus weer een heel eind terug. Oer komt daar niet aan toe en de wereld zag het niet dat dit  de familie was zoals de Schepper die voor ogen had. Ze lijken niet anders dan de andere families, niet slechter noch beter. Nee het wordt tijd dat Jezus weer eens uit de hemel (sorry, die ander dimensie) terugkeert en dat plan gaat uitvoeren.

Gelukkig is er nog mañana. Morgen komt het allemaal goed:

“ de Heer (= Jezus) heeft me laten zien wie er echt op de troon zit: zijn vader. Er komt dus een dag dat zelfs de keizer voor hem zal buigen. Een dag waarop het kwaad volledig overwonnen is...” (p. 140)

Dat zou nog wel meer dan tweeduizend jaar kunnen duren, de dag dat Jezus terugkomt uit de andere dimensie. Hij heeft daar vast heel veel te regelen.  Nou en wat dan nog? Oer doet er niet moeilijk over:

“Wat was tweeduizend jaar, vergeleken bij de miljarden jaren die verstreken waren sinds het moment dat de Schepper met zijn project begonnen was.” (p. 141)

En toch, het is “niet helemaal geworden wat de Schepper ervan hoopte” (p.146).

Adem, de Heilige Geest, zou een volk gaan creëren dat “anders gaat leven, geduldiger wordt, liefdevoller, stopt met verkeerde dingen doen” (p. 147)

  

Dat moeten dan de “christenen” zijn.  Daar zijn nu een paar miljard van (p. 148). (Hmm, de Bijbelgetrouwe achterban van OER, zou hier de wenkbrauwen bij moeten fronsen. Zo makkelijk hoor je er niet bij! )

Die twee miljard werd vaak geen keuze gelaten om bij hun oude goden te blijven of de Schepper van de nieuwe machthebbers te gaan aanbidden. Om hun liefdevol gedrag te tonen hebben ze  miljoenen Afrikanen geknecht, als vee naar Amerika verscheept, daar als slaaf verkocht en er christenen van gemaakt. Oer vermeldt dat niet, wel dat er ook nog christenen hebben meegewerkt in de 19^e eeuw om de slavernij af te schaffen.  (p. 148).  (Ik word van zo'n verhaal altijd een beetje niet goed. )

De ontwikkeling van de wetenschap, staat ook zo beetje op het conto van het christendom (p. 148). Nou zijn er in veel regio’s en bij veel religies perioden geweest van wetenschappelijke vooruitgang en indirect lijkt de ontwikkeling bij het christendom ook wel te hebben meegewerkt aan het niveau van onze hedendaagse wetenschap.  Zeker vanaf het humanisme en de reformatie is het verlangen ontstaan om zelf uit te maken wat je geloofde en zelf na te mogen denken en dat niet te laten bepalen door kerkelijke en wereldlijke autoriteiten. Ook niet door religieuze boeken, zoals de Bijbel. Dat gaf licht en wordt ook wel de Verlichting genoemd. Cees Dekker is daar wel een beetje een voorbeeld van, vind ik,  in dat hij toch maar niet heelhuids aan het genesis verhaal vast wilde houden..

“Ik heb niet genoeg geloof om een Atheïst te zijn” laat Oer iemand zeggen. Hoeveel geloof moet je wel niet hebben om in dit “Grote Verhaal” te geloven?  Hoeveel Bijbelgetrouwe christenen zullen deze visie accepteren, en dan beginnen we pas. Nu is de zondvloed aan de beurt. Die wacht ook op een wetenschappelijk verantwoorde verbinding met de Bijbel. Mocht dat verhaal even mooi geschreven worden als Oer, dan doe ik het ervoor. Ik hou wel van mooie sprookjes.

---------------------------------------------------------------------------------------------

Klik hier voor de andere delen van Gelezen

Een uitgave van Kinderen van God, wat denken ze (wel)?!

Wetenschap en geloof door de eeuwen heen (1)

De mythe: Wetenschap en Geloof zijn onverenigbaar.

How Many Roads... Bob Dylan

Het is moeilijk te geloven dat er mensen (en zelfs een aantal wetenschappers zijn) die geloven dat de aarde nog maar 6000 jaar oud is en dat zo'n dikke 4000 jaar geleden de aarde tot de hoogste berg aan toe volledig onder water heeft gestaan en tot de verdrinkingsdood van alle levende wezens heeft geleid op het gezin van Noach en een paar exemplaren van alle diersoorten na!
Wetenschappers gaan er over het algemeen van uit dat de aarde al miljarden jaren heeft bestaan en er zijn geen aanwijzingen voor een globale alles vernietigende overstroming. Toch zijn er ook in onze gerationaliseerde Westerse wereld nog mensen die in een "jonge aarde" geloven. Ze worden aangeduid met de naam "creationisten".  
Hier is een voorbeeld, een irritant zelfgenoegzaam mannetje, vrees ik, die denkt dat hij alles beter weet, Kent Hovind :

Het Westers creationisme is vrijwel 100% gelijk te stellen met het geloof in de historische en feitelijke correctheid van de Bijbel. Het wordt in Europa maar door een zeer kleine minderheid (10%??) aangehangen, maar in de Verenigde staten zou het nog wel eens voor zo'n >30% van de bevolking gelden. Hier is een veel aangehaald onderzoek uit 2009:

2009 Pew Research^[121]

US Group	Young Earth Creationism	Belief in evolution guided by supreme being	Belief in evolution due to natural processes	NA
Bevolking	31%	22%	32%	15%
Wetenschappers	2%	8%	87%	3%

Dat er een conflict zou bestaan tussen geloof en wetenschap is niettemin een mythe, zegt Cees Dekker, befaamd moleculair biofysicus en ridder in de orde van de Nederlandse leeuw. Cees is ook een evangelisch kind van God. In de vorige aflevering over wetenschap en geloof  hebben we kunnen luisteren naar zijn argumenten, een vrij lange uiteenzetting die uiteindelijk nergens over ging. Zijn tegenpool in het debat, de atheïstische paleontoloog Römer zou later precies hetzelfde beweren. De wetenschap kan het bestaan of niet bestaan van een God niet bewijzen en als dat zo is, is er ook geen conflict, dan zitten ze in verschillende denksferen. Als Cees Dekker wil geloven dat er achter de Oerknal een "Schepper" zat die de evolutionaire processen  bedacht  en in werking gezet heeft, so what? Ook de atheïsten weten niet wat er zich achter de Oerknal bevond. beiden zijn het er over eens dat er evolutionaire processen operatief zijn en kunnen dus wetenschappelijk prima samenwerken.

Römer komt veel directer to the point. Het conflict zit hem tussen de wetenschap en de geschriften van het geloof, wat betreft het christendom dus:  de bijbel. Je kunt je wetenschappelijke kennis niet baseren op oude primitieve geschriften, ook al staat er vaak veel moois in. Wetenschap kan geen stellingen accepteren omdat ze nu eenmaal in een gerespecteerd boek staan geschreven. Wetenschap stoelt op permanente twijfel, een voortdurend zoeken naar eventuele meer overtuigende hypothesen. Dat Christus "De Waarheid"  zou zijn en de Bijbel "De Waarheid" zou bevatten, is dan ook een wetenschappelijk onacceptabel uitgangspunt.

Opvallende is dat zelfs in de Verenigde Staten slechts 2% van de wetenschappers als creationist te boek wilde staan.

Creationisten brandmerken "evolutionisten" meestal als "atheïsten", Cees Dekker doet dat ook steeds, maar dat volgt niet zonder meer. Zoals hierboven aangegeven gelooft 8% van de US wetenschappers dat er een "supreme being", een hogere macht, betrokken is bij het evolutionaire proces. En dan denk ik ook nog eens dat vele andere wetenschappers gewoon toegeven dat ze het niet (kunnen) weten of er zoiets is als een "GOD". We hebben het dan over "agnosten".

Er is dan ook nog een tussenvorm, die in het staatje niet tot uitdrukking komt, het geloof in "Intelligent Design", (intelligent ontwerp). Deze mensen claimen dat ze niet uitgaan van de bijbel, maar op wetenschappelijke gronden geloven dat de schepping heel doordacht en met een duidelijk ontwerp in gang werd gezet. Toch is dit vaak een gezochte uitweg voor orthodoxe/evangelisch gelovigen die zich onwetenschappelijk voelen bij à priori argumenten gebaseerd op de Bijbel. Cees Dekker was daar ook een voorbeeld van, tot hij ook deze interpretatie achter zich moest laten. Zijn positie nu als gelovige in zowel de evolutietheorie als de Bijbel als Gods Waarheid is dan ook zeer curieus en inconsequent. Hij heeft daarvoor een draai moeten geven aan zijn opvatting over hoe je de Bijbel moet lezen. Hij gelooft niet meer in de feitelijkheid van het Bijbelse scheppingsverhaal, maar wel in de feitelijkheid van een uit een maagd geboren, op het water wandelende, water in wijn omtoverende, gestorven en weer uit de dood opgestane Jezus, die dan ook nog eens op eigenkracht veertig dagen later opsteeg naar de wolken. Hoe wetenschappelijk klinken die "feiten"? En waar precies hou je op de bijbel feitelijk te lezen? Cees Dekker heeft het dan ook niet gemakkelijk in eigen kring, luister maar eens hoe weinig er nog overblijft van het Genesisverhaal (uit NWO Spinoza te Paard):

'Tja, zo blijft er niet veel over van dat door god ingefluisterde scheppingsverhaal en vergeten we maar even wat het zegt over een wrede massamoordende hogere macht, die het niet kan hebben dat mensen even wijs willen worden als hij en niet in staat is geweest een echt perfect product neer te zetten.

Volgende keer duiken we meer in de geschiedenis van de kerk en haar gevecht met de wetenschap.

Wetenschap en geestelijke masturbatie

Liefde maakt zelfs de knapste professor blind.

Ze zijn er, mensen met een hoge intelligentie, mensen die op wetenschappelijk gebied naam gemaakt hebben en toch (evangelisch) geloven. Eén daarvan is bijv. de bekroonde moleculair biofysicus, Cees Dekker. Hier is een stukje uit een van zijn toespraken over de relatie Wetenschap en Geloof:

Cees Dekker over wetenschap en geloof

Hier heb je een aardige, uiterst intelligente man die claimt dat Christus de diepste waarheid is en andere religies hebben slechts een stukje van de waarheid. Een uitermate pretentieuze claim! Net even eerder had hij gezegd dat de wetenschap zich best wel wat bescheidener op  mocht stellen. Die bescheidenheid is wat het geloof in Jezus Christus betreft, gewoon niet mogelijk. Je kunt als echt kind van God niet zeggen dat er misschien ook wel andere even waardevolle religies zijn, of dat je wellicht via Mohammed of Krishna of Maria ook wel tot een relatie met God kunt komen. Voor hen geldt de al even pretentieuze uitspraak van de Jezus van het Johannesevangelie:

Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven. Niemand komt tot de Vader dan door mij!

Johannes 14:6 (BGT)
⁶ Jezus zei: ‘Ik ben de weg. Bij mij is de waarheid, en bij mij is het leven. Je kunt alleen bij de Vader komen als je in mij gelooft.

Of dichter bij de grondtekst:

Johannes 14:6 (NBV)
⁶ Jezus zeide tot hem: Ik ben de weg en de waarheid en het leven; niemand komt tot de Vader dan door Mij.



Cees beperkt zich tot het Christendom, hij heeft ook geen andere keus, niet omdat hij nu “toevallig” christen is, of omdat de Nederlandse cultuur een Christelijke achtergrond heeft, zelfs niet omdat hij denkt dat de Christelijke Westelijke Cultuur zo bevorderlijk is geweest voor de Wetenschap, maar eenvoudig omdat hij in Jezus de waarheid en zijn geestelijke en emotionele bevrediging heeft gevonden. Liefde maakt zelfs de knapste professor blind!

Ik kan dat als ervaringsdeskundige (dan wel geen knappe professor) weten. Als je voelt (denkt te voelen) dat er iemand is die zo enorm veel van je houdt, je ten diepste kent, maar nooit veroordeelt. Dat er een autoriteit is die een plan heeft voor je leven, je leven betekenis geeft, er voor je is als het even moeilijk is, je nooit –never ever- in de steek laat.... En als dat dan ook nog eens constant bevestigd wordt door de mensen waar je in je kerk/gemeente/groep mee omgaat....dan stap je daar niet zo gemakkelijk van af, dan weiger je ten diepste om andere signalen serieus te nemen, dan zoek je naar manieren om dat (op onderdelen wel mooie maar) onmogelijke boek dat je bij Jezus erbij krijgt aannemelijk te maken.

Geestelijke masturbatie

As the deer pants for the water
So my soul longs after you
You alone are my heart's desire
And I long to worship you

You alone are my strength, my shield
To you alone may my spirit yield
You alone are my heart's desire
And I long to worship you

'As The Deer' van Maranatha! International

Hoe zeer ons brein in staat is om een virtuele wereld te scheppen, zie je bijv. bij de fantasieën die veelal gepaard gaan met masturbatie. Het is lastig om precieze cijfers te krijgen over de populariteit ervan, maar 70 – 95 % van de Nederlanders lijken er zich wel aan te wagen, vrouwen slechts ietsje minder dan mannen. Het zou me niet verbazen als dit de belangrijkste bron is voor zondegevoel onder jongeren met een gelovige achtergrond en zeker zij die zich zelf een kind van God weten. Jezus had immers gezegd:
Slechte verlangens zijn verkeerd
Mattheus 5:
²⁷ Jullie weten dat de wet zegt: «Je mag niet vreemdgaan.»
²⁸ Dit zeg ik daarover: Ook wie naar een andere vrouw kijkt en met haar naar bed wil, gaat vreemd. Want hij is in gedachten met haar vreemdgegaan.

Overtreding van dit gebod leidt ook weer tot de diepe emotie van zondebesef en dan van vergeving ontvangen van die hemelse Vader die je accepteert zoals je bent. Dat spoort je aan om anders te willen zijn...Meestal tevergeefs, maar als gelovige kom je  daarmee wel in een vicieuze cirkel te recht  van zondegevoel en vergeving, een proces dat de emotionele  band met de “vergevende partij” enorm kan versterken.
Dit onderwerp doet me denken aan een Navigatorconferentie ergens laat in de jaren zestig, toen een groep jongens (het was toen nog geen meisjesprobleem:)) bij elkaar kwam om het met de Nederlandse dominee Veenhuizen over masturbatie te hebben. Die bijeenkomst moet onderhands (zonder Navigatorleiding-toestemming) geregeld zijn, denk ik,  want ik hoorde er pas achteraf over van een kennis. Ds. Veenhuizen had aangeraden om als de behoefte zich voordeed, het maar snel af te handelen, zonder teveel fantasieën. Later hoorden we dat de Amerikaanse Navigator-leiding dit ten zeerste had afgekeurd. Maar het is niet tegen te houden, de menselijke “geest” heeft nu één keer vaak/soms behoefte aan fysieke fantasieën en het is eigenlijk best wel fantastisch hoe het brein hieraan kan voldoen.

De “geest” van veel mensen heeft ook behoefte aan geestelijke fantasieën, aan iemand die je kan vergeven, iemand die jou kent en toch intens veel van je houdt. Zo ontstaan liedjes met teksten richting God van "You alone are my heart's desire.."  en "to You alone may my spirit yield". Dat verlangen kan heel sterk gevoed en beantwoord worden door anderen om je heen, door mensen wellicht die je vertellen  dat iemand zoveel van je hield dat hij voor je gestorven is...... en weer opgestaan om je te leiden als jouw Heer en Heiland.

De Bijbel moedigt mensen aan om die geestelijke gemeenschap met Jezus te zoeken en vergelijkt het zelf met fysieke gemeenschap

1 Corinthiërs 1: (NBV)

⁹ God is getrouw, door wie gij zijt geroepen tot gemeenschap met zijn Zoon Jezus Christus, onze Here.
1 Corintiërs 6: (NBV)
¹⁶ Of weet gij niet, dat wie zich aan een hoer hecht, één lichaam (met haar) is? Want, zegt Hij, die twee zullen tot één vlees zijn. ¹⁷ Maar die zich aan de Here hecht, is één geest (met Hem).

Of in de woorden van de Bijbel in Gewone Taal:

^16-17 Iemand die trouw blijft aan de Heer, is helemaal één met hem. Maar iemand die met een hoer naar bed gaat, is helemaal één met haar. Want in de heilige boeken staat: «Man en vrouw zullen samen helemaal één zijn.»

De vertalers zijn hier niet helemaal consequent geweest in hun vertaling, want in het Grieks wordt twee keer dezelfde term gebruikt (“hechten”).  Eigenlijk had je dus kunnen verwachten:

^16-17 Iemand die met de Heer naar bed gaat, is helemaal één met hem. Maar iemand die met een hoer naar bed gaat, is helemaal één met haar. Want in de heilige boeken staat: «Man en vrouw zullen samen helemaal één zijn.»

Die geestelijke gemeenschap ervaren kinderen van God vaak/soms in hun Stille Tijd, een moment waarop ze God prijzen voor wie Hij is, een stukje uit de bijbel lezen en dat overdenken, met Hem overleggen over de dingen die hen bezighouden. God of Jezus prijzen wordt alom aangeraden als de snelste weg tot Gods hart. Je prijst hem al van te voren, voordat hij bijvoorbeeld al een gebed verhoord heeft. Je kunt zo enorme geestelijke bevrediging ontvangen, wat nog eens enorm versterkt wordt door het samen met anderen te ervaren en bijvoorbeeld door met (en over) je te laten  bidden. Dat kan dan zo gaan:

                                    Jezus, ik dank U dat U Jan liefhebt,

                                    Dat U hem wilt genezen, Heer.

                                    Dank u, dank u, Vader, dat U Jan nu aanraakt

                                    Met Uw genezende hand, Heer etc.

En als die genezing (of bevrijding of financiële voorziening of kracht in een moeilijke situatie) dan niet direct plaats vindt, mag Jan heen gaan en die toezegging blijven claimen.

Gezamenlijk prijzen zorgt waarschijnlijk wel voor de meest intense geestelijke bevrediging. Bijna alle evangelische gemeenten  hebben nu een “aanbiddingsdienst”, als het kan met een band, een koor en een “praise-leader”. Tijdens zo’n dienst kunnen de emoties hoog oplopen, voortgestuwd door herhaling van het zelfde lied en het opwaarts heffen van de handen. In Pinkstergemeenten en Volle Evangelie gemeenten kan het nog vermengd worden met lofprijzing of een boodschap voor de gemeente in tongen.

Post Masturbatie Stress (PMS) is niet ongewoon, wanneer je weer even terugkomt met beide benen in de werkelijkheid. Dit is bij geestelijke vervoering vaak ook het geval.

In hun leuke boekje over het nut en de plaats van Twijfel in het geloof, halen Reinier Sonneveld en Corjan Matsinger   een bericht aan van Ronald die net een conferentie in Taizé had meegemaakt  (Het voordeel van de twijfel p.74):

“Toen we daar met z’n allen waren, was God zo vet aanwezig, ik had tijdens de viering kippenvel van mijn hoofd tot aan mijn tenen...  Het was magisch, we waren met zoveel mensen bij elkaar die allemaal hetzelfde geloofden en voelden. We waren een eenheid en God was zo voelbaar aanwezig.

Nu ik thuis ben lijkt het of alles weg is. Weg kippenvel, niks magic feeling. Ik ben zo down als het maar kan. ..  Wat moet ik doen?”

Ik kan me nog herinner dat we op een Kerstconferentie waren bij oom Sidney Wilson, een beminnelijke man die meeslepend kon vertellen over wat er in de toekomst allemaal ging gebeuren, aan de hand van het Bijbelboek Openbaring. Een beetje als Jan van Barneveld (voor wie hem kennen), maar wel met een geheel andere invulling. Het ging dan over de Koning van het Noorden of het duizendjarige rijk etc. etc. Echt volgen viel me tegen, maar de sfeer was absoluut hemels.  Je voelde gewoon de aanwezigheid van  Jezus.

Toen we na afloop in het donker naar buiten kwamen, liep er net een man langs die vloekte als de ketter aller ketters: Gotver, gotver, gotverdomme...  Ik was in één klap weer terug bij af.... Weer een beetje bijgekomen, vertelde ik mezelf dat dat nu het verschil was tussen licht (het licht van Jezus) en duisternis (de duisternis van Satan).

Bij geestelijke vervoering ben je niet gauw bereid om te zien dat het hier om een gefantaseerde entourage gaat, ook al ben je met een gezond verstand geboren.

Met die Heiland krijg je echter ook een aards boek meegeleverd, met prachtige verhalen en morele lessen en uitspraken, maar ook een boek waar je in vele opzichten als nadenkend gelovige wel mee in je maag moet zitten. De Genesis-verhalen horen daar ook bij.

Je zou “christenen” globaal in drie groepen kunnen verdelen.

1.      Zij die geloven dat de bijbel in z’n geheel zowel historische als feitelijke waarheid weergeeft. Bijv. Pastor Bottenblei, Jan van den Bosch, Jan Zijlstra, Anne van der Bijl, Dolf van de Vegte, Bert Dorenbos, Bert de Haan etc. etc.

2.      Zij die geloven dat de Bijbel niet overal historisch waar hoeft te zijn maar dat het gaat om de door God geïnspireerde boodschap die erin verpakt zit. Jezus is wel gestorven voor onze zonden en weer opgestaan. Bijv. Andries Knevel, Thijs van den Brink, Cees Dekker, Reinier Sonneveld, Corjan Matsinger  ..

3.      Zij die geloven dat de Bijbel veel inspirerende inhoud heeft. Jezus hoeft niet perse te zijn opgestaan.  Dit kan ook symbolisch uitgelegd worden. Harry Kuitert, Jacobine Geel (?), ds Carel ter Linden, de atheïstische dominee Klaas Hendrikse..

Aanvullingen en correcties op bovenstaande  personalia zijn zeer welkom!

Voor de ware kinderen van God (groep 1) valt groep 3 al helemaal buiten de boot en over groep 2 kunnen ze hun twijfels hebben. Groep 2 is de groep waar ik nog steeds iets mee heb, omdat ik hun worsteling om in Jezus te blijven geloven, maar ook met dat boek (de Bijbel) uit de weg te kunnen, zo goed kan begrijpen. Het is een verloren strijd, maar zou ik hen er vanaf moeten willen brengen? Als dat soort geloof je gelukkig maakt en je een gevoel van warmte en bescherming geeft, kan het dan kwaad? En als je aan die lastige Bijbelverhalen dan nog een beetje een draai kunt geven zodat er mee te leven valt? Niet waarschijnlijk, en toch, het is geen geloof dat een tweede of derde generatie gaat halen, denk ik. En wie wil nu echt z’n geluk en warmte en veiligheid bouwen op wat er (zeer waarschijnlijk) niet is? Dat moet toch anders kunnen, dat zal wel anders moeten kunnen! Vraag het gelukkige ongelovigen maar eens..

Conflict geloof en wetenschap is een mythe.

Cees Dekker beweert dat er geen conflict is tussen Geloof en Wetenschap. Dat te denken is een mythe, luister maar:

Het conflict tussen wetenschap en geloof is een mythe.

Dat was een lang verhaal, dat aan de echte oorzaken van het conflict voorbij gaat. Het conflict ligt niet zozeer tussen Wetenschap en Geloof in een god. Wetenschappers en zelfs de atheïsten onder hen weten ook niet wat zich achter de "Big Bang" bevindt. Als iemand daar drie letters aan wil plakken, bijv. G.O.D. so what??
Er is wel een conflict tussen de wetenschap en de  (vaak primitieve) boeken van het geloof. Op het water kunnen lopen, water in wijn om kunnen toveren, na drie dagen dood te zijn geweest weer levend worden, zonder hulpmiddel omhoog stijgen naar de wolken, etc. zijn moeilijk te verenigen met wetenschappelijke kennis. Ook de wreedheid van de Joods/christelijke God lijkt mij voor een intelligent mens moeilijk voor zijn rekening te nemen (bijv. genocidale zondvloed, goddelijk gesanctioneerde afslachting van een hele bevolkingen (Jericho) etc).
Ook sympathieke en gerespecteerde geleerden, zoals Cees Dekker, kunnen door hun "Liefde voor (een geprojecteerde) Jezus" blind worden voor de werkelijkheid en tot de erg onbescheiden conclusie komen dat "Jezus de diepste Waarheid is" en andere religies slechts een stukje van de waarheid kennen. Voor de objectieve toeschouwer is het gewroet om aan die Bijbelverhalen nog een draai te geven, bijna een beetje zielig..
Cees maakt gebruik van typische  stokpaardjes in de evangelische wereld, bijv. de suggestie dat het (christelijke) geloof veel kans heeft waar te zijn omdat er ook wetenschappers zijn die geloven, omdat ook hij (Cees Dekker) gelooft, omdat het christelijk geloof de bakermat is geweest voor de moderne wetenschap en voor onze (geordende) Westerse samenleving.

Hoewel inhoudelijk nauwelijks relevant, zijn de opmerkingen wel interessant als het gaat om het historische conflict tussen geloof en wetenschap.
Voor gelovigen zelf is het belangrijker om te weten wat dit dan betekent voor hoe ze hun Bijbel lezen, want dan zouden er wel eens een paar problemen om de hoek kunnen komen kijken. Maar niet voor Cees, die kennelijk nog niet gekeken heeft naar hoe het anderen verging die later als "beginnend vrijzinnig" zouden worden aangemerkt.

Cees Dekker over Wetenschap, Geloof en Genesis

Je kunt de hele discussie hier volgen:

Cees Dekker versus Jelle Römer

De volgende keer: Wetenschap en geloof door de eeuwen heen.