Vaderloze atheïsten
“de psycholoog
Paul Vitz heeft de levensverhalen van de bekendste atheïsten onderzocht....
Allemaal hadden ze een problematische relatie met hun vader....Allemaal!! “(p.
183)
“Ontstaat veel
atheïsme uit rancune, een soort verlate wraak op de man die je zo heeft laten
zitten? ... door atheïst te worden “pak”
je hem als kind “terug” omdat hij jou zo gekwetst heeft.” ( p. 183)
“De vaderloze
atheïsten lijden aan een blikvernauwing. hun leven is al vroeg getekend door
dat ene gemis.... (p. 185) ..... De
vaderloze atheïsten geven korte,
eenzijdige antwoorden.” (p. 186)
uit: De stilte van God door Reinier
Sonneveld
Omdat de boeken
van Reinier Sonneveld door zijn modern aandoende schrijfstijl regelmatig op
geloofssites voorbijkomen, leek het me goed om eens wat beter naar één
ervan te kijken.
In De stilte van God gaat Sonneveld de
twijfels van (rand)gelovigen te lijf. Die twijfels worden veroorzaakt door het
gebrek aan antwoorden van God op hun vragen en behoeften. God blijft maar stil,
zo lijkt het. Die twijfels weet Sonneveld goed te beschrijven: Waarom voel ik
God niet, waarom antwoordt Hij niet, waarom word ik als gelovige door mijn
omgeving niet geaccepteerd, ik ben te slecht
voor God, waarom moet ik altijd van alles, God lijkt me meer op een
dictator, waarom overkomt mij zoveel ellende of is er zoveel ellende in de
wereld, het christelijke verhaal komt niet overeen met mijn verstand, de bijbel
niet met de wetenschap.
Veel lezers
zullen zich in de beschrijving van hun twijfels herkennen en het gevoel krijgen
dat Sonneveld naast hen staat en te vertrouwen is. Dit kan er dan ook
gemakkelijk toe leiden dat de gesuggereerde “oplossingen” ook als zoete koek
geslikt worden.
Die oplossing is
in essentie dat de stilte van God functioneel is, dat twijfels gewoon zijn en dat je maar gewoon aan Jezus en het (min
of meer) orthodox evangelische geloof vast moet houden. Dat functionele van de
stilte van God wordt dan bijvoorbeeld geïllustreerd door het verhaal van een
moeder die een kind had met een verlammende spierziekte. Ze legde een
felgekleurde bal, die hij graag wilde hebben, vlak bij hem. Hij schreeuwde het wekenlang
uit bij zijn pogingen erbij te komen. De
moeder leed meer dan hij, haar familieleden beschimpten haar, maar uiteindelijk
wist hij er toch naartoe te rollen. En nu kan hij zelfs lopen.. God
blijft op afstand om ons in leven te houden. (p. 147). Zo kan God ons ook
pijn laten lijden om ons verder te helpen. En ook al snap je niet alles,
"committeer je aan God", "richt je op Jezus", is de boodschap van Sonneveld. Mijd vooral simpele antwoorden, zegt Sonneveld, zoek het bij Jezus, hij is het Antwoord. Kan het nog simpeler?
Nou wordt er in de wetenschap vanuit gegaan dat de eenvoudigste hypothese die het meest verklaart, de beste kans heeft om in de buurt van de waarheid te komen. Een veel eenvoudiger verklaring voor de stilte van God is dat deze persoonlijke en in ons geïnteresseerde God er niet is. Dan is het ook logisch dat je weinig van hem merkt en van hem hoort. Maar pas op dan ben je al gauw een vaderloze atheïst, want "De vaderloze atheïsten geven korte, eenzijdige antwoorden.” (p. 186)
Nou wordt er in de wetenschap vanuit gegaan dat de eenvoudigste hypothese die het meest verklaart, de beste kans heeft om in de buurt van de waarheid te komen. Een veel eenvoudiger verklaring voor de stilte van God is dat deze persoonlijke en in ons geïnteresseerde God er niet is. Dan is het ook logisch dat je weinig van hem merkt en van hem hoort. Maar pas op dan ben je al gauw een vaderloze atheïst, want "De vaderloze atheïsten geven korte, eenzijdige antwoorden.” (p. 186)
Wie of wat die G.O.D is wordt nergens uitgelegd, maar Sonneveld wil Hem,
Jezus en de Bijbel in het verhaal hebben en komt dan met de merkwaardigste
reflecties over waarom het christendom de beste papieren heeft en Jezus het
Antwoord is (p. 208). Bij het lezen van die overwegingen heb ik me meerdere
malen bijna fysiek onpasselijk gevoeld.
Hoe slecht die
beweringen onderbouwd zijn blijkt al uit het als humoristisch bedoelde verhaal
over een Vlaamse pastoor die goed Nederlands wilde spreken. De ‘g’ en de ‘ch’ worden volgens Sonneveld in Vlaanderen
als ‘h’ uitgesproken en daarom probeerde
de Vlaamse pastoor alle ‘h’-s als Nederlandse ‘g’ uit te spreken. Dit
resulteerde bijv. in de ‘geilige maagd’ en de ‘goede gulp van de Geer’. Nou
worden de ‘g’ en ‘ch’ in Vlaanderen helemaal niet
als ‘h’ uitgesproken, maar alleen maar wat meer met de tong naar voren, het
zijn zgn. palatale schuurklanken en worden zeker geen 'h'-s. De grap verliest daarmee ook z’n leukheid. Hier nog een aantal claims:
God gebruikte nooit geweld.
De passages in
het Oude Testament waar God aanzet tot geweld, moet je zien als krantenkoppen.
In werkelijkheid stond Hij het geweld alleen maar toe en ook dat viel allemaal
wel wat mee. De krantenkop “Philips staakt” kan bijv. ook best inhouden dat maar een handje vol
mensen staakte. (p. 163) Hier wordt het nog fraaier: Van het leger van Israël wordt vermeld dat
het de vijand tot de laatste man
vernietigend verslagen had. En dan gaat
het verder met... “en nadat de paar vijanden die nog konden ontvluchten, waren
ontkomen....” . Sonneveld concludeert: Zie je wel, je moet “allemaal“ niet
letterlijk nemen.... Kennelijk ook het verhaal van Jericho niet waar God de
opdracht gaf iedereen, man, vrouw, kinderen, baby’s, vee te vermoorden. Dat viel heus ook wel mee, er zijn vast wel
een paar ontkomen.... “Zo leer je de bijbel iets anders te lezen”. En “Dat geeft
een heel ander beeld van de inname van Kanaän”
Er vond echt geen genocide plaats, hoor. het inpalmen van het land van anderen
is immers ook geen probleem, hadden de Duitsers hier destijds ook goed gedaan
en bij die holocaust zijn er ook wel overlevenden geweest. Ook geen genocide
dus....
De vroege kerk bracht Rome de verzorgingsstaat.
De vroege kerk
tot de vierde eeuw was geweldig en Rome was de perversie zelve. “Het kan je [in
Rome] na een tijdje opvallen dat je veel vrouwen moeilijk ziet lopen- het
gevolg van een primitief uitgevoerde abortus.” Die Romeinen waren
verschrikkelijk, erger dan niet-gelovigen vandaag, want die geven nog wel eens
iets aan goede doelen (ook al is het maar ⅓ van wat gelovigen geven), maar “een
Romein piekerde daar [zelfs] niet over” (p.65),
“Christenen stopten met abortus en babymoord, adopteerden vondelingen,
richten weeshuizen op. Vrouwen werden voor het eerst gezien als volstrekt
gelijkwaardig.” Ze mochten leiding geven
en konden preken en er was nauwelijks nog verschil tussen bazen en hun slaven. (p
57)
Hier zijn twee
aanhalingen uit de geschriften van kerkvaders die laten zien dat slavernij ook
in de kerk bleef bestaan.
Ignatius in een brief aan
Polycarp: (begin tweede eeuw)
Veracht noch uw mannelijke noch uw vrouwelijke
slaven, maar laat ze ook niet opgeblazen worden met verwaandheid. Laat ze in
plaats daarvan zich nog meer onderwerpen, voor de glorie van God, zodat ze van
God een beter soort vrijheid verkrijgen.
Sta niet toe dat ze ernaar verlangen op kosten van de gemeenschap
vrijgekocht te worden, opdat ze niet als slaaf van hun eigen verlangens
bevonden worden.
Augustinus (4e
eeuw):
De belangrijkste reden voor slavernij is zonde,
dat ervoor zorgt dat iemand aan een ander ondergeschikt wordt…. iets dat alleen
maar gebeurt naar het oordeel van God, bij wie geen onrechtvaardigheid bestaat
en die weet hoe de juiste straf uitgedeeld moet worden voor welke overtreding
dan ook. De Stad van God, 19:15
Sonneveld doet
het voorkomen of er in Rome alleen maar twee godsdienstige groepen waren,
asociale Zeus aanbidders en sociale
christenen. In feite waren er vele andere religieuze groepering van
vergelijkbare grootte, waaronder bijv. het Zoroastrisme en Manicheïsme waar Augustinus ook een tijdlang bij behoorde en
erg door werd beïnvloed. Ook binnen "de kerk" zelf waren er verschillende
rivaliserende en ruziemakende stromingen. De nauwelijks echt vreedzame groei
waar Sonneveld het over heeft veranderde snel in oplegging van boven af en
afgedwongen bekering van de meeste Europese volkeren. De vierde eeuw wordt wel
gekenschetst als de omkeer van Beschaving naar Barbarij .
Vanaf 380 werd het Christendom de enig toegestane
Godsdienst en werden alle niet-christelijke groeperingen verboden. Sonneveld
zwijgt daarover. Met de slavernij werd het alleen maar erger, ook bisschoppen
werden door hun slaven bediend en we hebben nekketens van slaven uit deze tijd met daarop
het teken van het kruis of van de vis (ichthus).
Vrouwenemancipatie
Het ging vrouwen
ook maar marginaal beter en dat kwam niet alleen door het christendom. Sonneveld herinnert zijn lezers niet aan het
goddelijke bevel aan vrouwen om hun mannen onderdanig te zijn(1 Petrus 3:1 -)
en ook wordt er niet gewezen naar kerkvaders zoals Tertulianus, Origen,
Augustinus die de vrouw bleven aanwijzen
als oorzaak van de zonde en hun het recht ontkenden om de man te
onderrichten.
Bijvoorbeeld
Origen (AD 185-254):
Ook al heeft een vrouw de gave van profetie, ze mag daarom nog steeds niet in een samenkomst spreken... want [zoals Paulus zegt] "Ik sta een vrouw niet toe een man te onderwijzen" of nog minder zo "hem te vertellen wat hij moet doen."
Tertullian, kerkvader uit de tweede eeuw, schreef: "Het is een vrouw niet toegestaan in de kerk te spreken. Ze mag ook niet onderricht geven, dopen, offeren, of voor haarzelf welke functie ook maar claimen die voorbehouden is aan een man."
Tot op heden heeft de vrouw noch in de rooms-katholieke kerk noch in de orthodox/reformatorisch/evangelische hoek volledig mogen emanciperen.
Bijvoorbeeld
Origen (AD 185-254):
Ook al heeft een vrouw de gave van profetie, ze mag daarom nog steeds niet in een samenkomst spreken... want [zoals Paulus zegt] "Ik sta een vrouw niet toe een man te onderwijzen" of nog minder zo "hem te vertellen wat hij moet doen."
Tertullian, kerkvader uit de tweede eeuw, schreef: "Het is een vrouw niet toegestaan in de kerk te spreken. Ze mag ook niet onderricht geven, dopen, offeren, of voor haarzelf welke functie ook maar claimen die voorbehouden is aan een man."
Tot op heden heeft de vrouw noch in de rooms-katholieke kerk noch in de orthodox/reformatorisch/evangelische hoek volledig mogen emanciperen.
De Middeleeuwen,
die Sonneveld ook verheerlijkt, brachten
de bekende theoloog Thomas van Aquinas (1224-1274) voort die beweerde, op basis
van het benodigde principe van orde en rang: Dus is door een dergelijke onderdanigheid de
vrouw uiteraard ondergeschikt aan de man, omdat in de man de discretie van de
rede overheerst. (96, 3). Summa Theologica I, qu. 92, art. 1, ad 2.
Dark Ages straalden helderder dan de verlichting
Dat de kerk
wetenschappelijke ontwikkelingen remde is grotendeel verzonnen na de
verlichting, volgens Sonneveld. Galilei had alleen maar problemen met de kerk
omdat hij de Paus belachelijk had gemaakt. Ach, het had ook nog maar anderhalf,
(grotendeel christelijk) millennium geduurd sinds de Griekse filosoof Aristarchus (
in 260 v. Chr.) had gesuggereerd dat de aarde om de zon draaide. Dat dat niet sneller
werd opgepikt kun je toch de kerk de schuld niet van geven.... en dat Luther
niets zag in een aarde die om de zon draaide, nou ja, dat was ook die grote Hervormer maar........ Had natuurlijk niets te maken met de zon die in de bijbel wel rustig rond de aarde draait en met de enorme omzichtigheid waarmee geleerden, o.a. Galilei, in de latere Middeleeuwen hun bevindingen omschreven, om maar niet de Kerkelijke autoriteiten tegen zich te krijgen.
God ging aan zijn succes ten onder
Alle welvaart waar
we in het Westen nu van kunnen genieten en de vele ontdekkingen van de wetenschap
hebben we aan het Christendom te danken. Helaas heeft die welvaart ervoor
gezorgd dat we ondankbaar zijn geworden en de god van die bron van onze
welvaart zijn gaan ontkennen. We hebben onszelf en ons verstand boven Hem
geplaatst en zo is God ten onder gegaan aan zijn eigen succes en worden de atheïsten voortgebracht:
"Kunstmest maakt atheïsten" of "Dikke auto's maken atheïsten". (p. 61)
En, inderdaad, door dat verstand boven God te plaatsen hebben we nu in West Europa al langer vrede en een hogere welvaart (ook al blijft er veel te verbeteren)
"Kunstmest maakt atheïsten" of "Dikke auto's maken atheïsten". (p. 61)
En, inderdaad, door dat verstand boven God te plaatsen hebben we nu in West Europa al langer vrede en een hogere welvaart (ook al blijft er veel te verbeteren)
Slavenhandel in de eeuwen van de Christelijke
consensus.
Volgens Francis
Schaeffer in "How Shall we then Live" zijn de eeuwen van vooruitgang na de reformatie tot aan de twintigste
eeuw in het protestantse deel van Europa te kenmerken als bepaald door een
Christelijke consensus, d.w.z. ze zouden bijv. een Christelijke ethiek hebben
uitgestraald.
En de
slavenhandel dan? En het leegroven van verre landen dan? Of het onrechtmatig veroveren van kolonies
dan? En de ontzettende armoede bij de arbeiders tijdens de industriële
revolutie dan? En die verschrikkelijke wereldoorlogen dan in de Christelijke
wereld? En de positie van zwarten dan in Zuid-Afrika en de Verenigde Staten tot
laat in de 20ste eeuw?
De kerk kun je daar niet op aanspreken, zegt
Sonneveld, die had gewoon niet genoeg invloed om dat tegen te houden en de
Paus heeft ook weleens verzucht dat het eigenlijk niet mocht... en gelovigen
stonden aan het begin van de strijd om de slavernij af te schaffen. (p. 65) Daar word ik helemaal onpasselijk van als gelovigen
maar blijven aankomen met het feit dat er ook een paar gelovigen betrokken
waren bij pogingen de slavernij af te schaffen, een slavernij die ook door
christelijke gelovigen eeuwenlang werd gepraktiseerd.
Conflict geloof en wetenschap.
Er is geen
conflict, zegt Sonneveld, samen met Cees Dekker, Emanuel Rutten en Andries
Knevel.
De bijbel is ons
niet gegeven om wetenschappelijke kennis over te dragen. Het is “een ander
misverstand dat Genesis 1 letterlijk bedoeld zou zijn” (p. 273) Sonneveld weet
dat gewoon. “Zekerheid is soms heel destructief – bijvoorbeeld als je vastzit
in bepaalde beelden over God en geloven”(P. 23&) Zelf heeft Sonneveld geen
probleem met zijn zekerheden waarvan dit boek wemelt.
Als je Genesis
1 niet letterlijk hoeft te nemen omdat
het wetenschappelijk niet spoort, waarom zou je het dan wel letterlijk moeten nemen
als er in het Nieuwe Testament verteld wordt dat iemand maagdelijk verwekt
werd, op het water kon lopen, water in wijn kon omtoveren, na drie dagen
pierdood te zijn geweest, weer leven werd en ten slotte helemaal op eigen
kracht en zonder hulpmiddelen naar de wolken opsteeg. Daar begint Sonneveld dan
maar niet over.
Atheïsten
Veel van het
wantrouwen bij christenen tegen de wetenschap komt door de atheïsten. Die
gebruikten de wetenschap namelijk om aan te tonen dat het geloof niet spoort. (p.
273) Ze sporen zelf gewoon niet. Er zijn aanwijzingen dat atheïsten mensen zijn
met een verstoorde vader-kind relatie:
“de psycholoog Paul Vitz heeft de
levensverhalen van de bekendste atheïsten onderzocht.... Allemaal hadden ze een
problematische relatie met hun vader....Allemaal!! “(p. 183)
“Ontstaat veel
atheïsme uit rancune, een soort verlate wraak op de man die je zo heeft laten
zitten? ... door atheïst te worden “pak”
je hem als kind “terug” omdat hij jou zo gekwetst heeft.” ( p. 183)
“De vaderloze
atheïsten lijden aan een blikvernauwing. hun leven is al vroeg getekend door
dat ene gemis.... (p. 185) ..... De
vaderloze atheïsten geven korte,
eenzijdige antwoorden.” (p. 186)
Conclusie:
Bij het lezen van dit boek bemerkte ik een toenemende tegenzin en begon ik me af te vragen of het de moeite wel waard was. Toch maar doorgelezen, want ik maak graag iets af waar ik aan begonnen ben. Maar de argumentatie rammelt aan alle kanten en uiteindelijk kom je uit bij een behoorlijk conservatief reformatorisch / evangelische positie (van het Knevel-iaanse type wat betreft de evolutie):
Hou je aan Jezus vast, Hij is het Antwoord. Wat ook inhoudt "het visje op je auto", "het kruisje om je nek", "om stilte vragen bij een maaltijd op je werk of bij vrienden", "een niet blote kledingstijl", "niet samenwonen voordat je trouwt" en "bepaalde carrière stappen mislopen omdat het botst met je principes"
Hou je aan Jezus vast, Hij is het Antwoord. Wat ook inhoudt "het visje op je auto", "het kruisje om je nek", "om stilte vragen bij een maaltijd op je werk of bij vrienden", "een niet blote kledingstijl", "niet samenwonen voordat je trouwt" en "bepaalde carrière stappen mislopen omdat het botst met je principes"
